Waregemse Gidsenkring - de Gavergids

<titel>geboorte van een klassieker</titel>
<tekst>
Het jaar 1847 en de daarop volgende jaren zullen in de annalen van de Waregemse geschiedenis geboekt blijven als een periode, die een nieuwe en rijke toekomst inluidde voor de Waregemse bevolking. De paardekoersen van Waregem dagtekenen inderdaad van 1847. De boerenkermissen, ringsteken, carrousels, straatkoersen met ons inlandse paard, waren een aanleiding ...
Door deze daad hebben onze voorvaderen onbewust de grondslag gelegd voor een betere welstand en het aanschijn van de gemeentelijke economie dusdanig omvormd dat het armoedige landbouwdorp, dat Waregem toen was, een industrile en toonaangevende gemeente is geworden.
Toen de handweefstoel meer en meer werd verdrongen door het mechanische weefgetouw brak een moeilijke periode aan. Op de 7000 inwoners waren er in 1845, 2679 gewone en 991 buitengewone noodlijdenden. De gemeente wist geen blijf met de werklozen. Tegen de vele diefstallen was men verplicht een nachtwacht op te richten. Toen de trek naar Amerika en Frankrijk begon, verlieten dan ook vele gezinnen, met het weinige dat ze bezaten, ons dorp. De toestand waarin de Waregemse bevolking leefde was ook de ons omringende dorpen niet vreemd. Honderden andere dorpen hebben net zo'n verloren verleden.
In Meulebeke in 1847: "... sterven niet zoveel mensen, aan de gevolgen van de aldaer heersende ziekte, maar er is hongersnood. In vier maanden van dit jaar, 258 personen gestorven tegenover 64 geboorten." Tyfus bereikt de hogere graad: "Geneesheer van Meulebeke door de ziekte aangetast." "Sedert januari zijn er te Meulebeke over de honderd lieden overleden." Een jaar vroeger, in 1846 bericht men uit Tielt: "dat de armoede aldaar tot het toppunt gerezen is (rapen worden gestolen)."
En toch ... de liefde voor hun Vlaamse paarden zit diep in onze landmensen verankerd. Twee geluiden zijn nauw met elkaar verbonden, namelijk het ratelen van de wielen en het geluid van de hoefslag. Ongetwijfeld kent u de middeleeuwse ridders die gebruik maakten van hun strijdros tijdens het ringsteken. Iets gelijkaardig werd gretig beoefend in Waregem, niet op hun strijdros maar op hun eigenste Vlaamse landpaarden. Deze ringstekingen hadden succes want in 1846 had men 147 deelnemers, wat niet niets is! Waregem was aldus de broedbodem bij uitstek om een paardenkoers te organiseren. Weliswaar werd de eerste "Waregem Koerse" in 1847 beperkt tot twee wedstrijden: een vluchtwedstrijd en een drafwedstrijd.
<img src="images/ringsteken.gif" alt="ringsteken">
</tekst>

<titel>koerse op dinsdag</titel>
<tekst>
Pas in 1849 krijgen we een duidelijk beeld van de ingerichte koersen. Onder impuls van burgemeester Jules Storme werden deze verplaatst naar de dinsdag (dinsdag na de laatste zondag van augustus) om het ringsteken van de maandag niet meer te beconcurreren. Het programma werd uitgebreid tot twee draf- en twee galopwedstrijden. Een ereprijs was voorzien "voor het schoonste landbouwpaard welke deelneemt in de loopwedstrijd".

<table width="70%" cellpadding="5" cellspacing="0">
<tr bgcolor="lightgrey"><td align="center"><h4>PROGRAMMA 1849</h4>
<tr bgcolor="lightgrey"><td>
<ol>
<li>Draf voor peerden van alle ras, oudde en land 1490 m. 6 ingeschrevenen</li>
<li>Draf alleenlijk voor inlandsche landbouwpeerden 1490 m.</li>
<li>Galop voor peerden van alle ras, oudde en land 1490 m. 7 peerden</li>
<li>Galop alleenlijk voor peerden van inlandsche ras en bestemd tot den landbouw 650 m. 10 peerden</li>
</ol>
</table>

</tekst>

<titel>ere-voorzitter prins Filip</titel>
<tekst>
De koersen van 5 september 1854, om 3 uur, "worden gelopen in een uitgelezen weder en eene ontelbare menigte (20.000 toeschouwers) liefhebbers en nieuwsgierigen derwaerts gelokt". Op de affiche: "SAR, le compte de Flandre, President d'honneur". Jazeker, Z.K.H. Graaf van Vlaanderen, Prins Filip is ere-voorzitter van de sociëteit en ...: "door toedoen van de eere-voorzitter en bij beslissing van de minister van openbare werken zullen al de convoyen van Gent vertrekkende in de statie van Waereghem stil staan". Wat vanzelfsprekend de publieke en dierlijke belangstelling deed toenemen.
Opvallend is dat de 4 wedstrijden een specifieke naam kregen, die de samenwerking tussen de gemeente (Storme) en de sociëteit (De Ruyck) beklemtoont:
<dir>
<ol>
<li>Prix de la Societe - galop</li>
<li>Prix de commune - draf</li>
<li>Prix de la Societe - galop</li>
<li>Prix de Commune - draf</li>
</ol>
</dir>

Men spreekt met lof over zowel de burgemeester (Jules Storme) als de heer Voorzitter der Maatschappij (Felix De Ruyck) over de "goede inrigting" van dit belangrijk feest.
</tekst>

<titel>allereerste steeple-chase</titel>
<tekst>
Op dinsdag 31 augustus 1858 voegt de Koninklijke Waregemse Koersmaatschappij de daad bij het woord, en organiseert de eerste Steeple-Chase. Door de relatie van Marc Lejeune meten zowel Belgische als Franse paarden zich in de Steeple-Chase. De première was een voltreffer, zoals blijkt uit volgend uitvoerig ooggetuigenverslag.
<dir>
Waereghem, den 31 Oogst 1858
Ik had my verbeeld, Mynheeren, op het St-Denysplein, by Gent, reeds schitterende paardenkoersen en Steeple-Chasses gezien te hebben, en begaf my naer Waereghem met het voorgedacht van aldaer my te gaen verlustigen aen een kleine naaping, aen de parodie onze groote harddraverskoersen.
Aengenaem ben ik echter verrast, ja verwonderd geweest; de paardekoersen, te Waereghem gehouden, overtreffen zoo verre al wat wy hier te Gent zagen, dat ik de kaert moet keren, en getuigen, dat wy er slechts de parodie van hebben ... En vooreerst is het terrein, waerop de koersen plaets hebben, in plaets van een zandig heideveld, een wyd uitgestrekte, frissche en groene meerschgrond, doorsneden met de grote beek, omlommerd door geboomte, en omringd door pachthoven met vruchtbare landouwen. Als ik hier byvoege, dat de groote omtrek of distancie, voor den eersten prysloop der groote Steeple-Chasse bestemd, 4.600 METERS bedraegt, zult gy kunnen oordelen, welk heerlyk verschiet die kampplaets moet aanbieden ...
Er hadden gister twee prysloopen plaets: beide Steeple-Chasse. Voor den eerste, op 4.600 meters afstands en met de 18 hinderpalen, was een prys uitgeloofd van 3000 fr., waerby 150 fr. inleg voor ieder mededingend paerd ... Hoezeer van tyd tot tyd besproeid door eene malsche regenbui, hebben wy het strydperk voorop op ons gemak kunnen beschouwen, en daerby inspektie gemaekt der achttien hinderpalen, welke door de kampers in de groote Steeple-Chasse overwonnen moesten worden. Die hinderpalen waren geen biezen mattekens van eenen meter hoog, of onze zoo genaemde barrieres. De eerste was een stevig afschutsel, gewis hooger dan twee meters, waerachter de breede Beek verborgen lag. Zonder den afstand te zien, moest het paerd derhalve dien grooten en gevaerkyken sprong bewerkstelligen. En dit was nog de ergste proef niet. Een tweede hinderpael was derwyze aengelegd, dat de harddraver viervoets op een smal brugsken moest springen, en dadelyk, zonder stilstaen, een nieuwen sprong over een heuvelken maken, waerachter hy zich insgelyks plat op zyne voeten moest laten neerploffen, om onmiddelyk zynen loop te hervatten ...
De tweede loopstryd, hoezeer gister van minder aenbelang, zou hier te Gent nog gansch belangryk mogen heeten. De afstand daervan bedroeg 2.300 meters, of de helft van den eerste, en 12 der ligste hinderpalen moesten daerby nog overwonnen worden ... Na de koersen stroomde het volk weder dorpwaerts; doch gelukkig hy, die aldaer eenen stoel en een glas drank mogt bekomen ... Geen wonder: het was te gelyker tyd Waereghemsche kermis, en schier al de familien der omliggende dorpen waren te gast genood by hunnen bloedverwanten en vrienden ... Waereghem met zyne wyde markt, geleek aen eenen werkzamen mierennest.
</dir>
Het blijft nieuwe initiatieven regenen ... Waregem kondigt aan dat het een derby zal organiseren. De benaming derby komt van de Engelse Lord Derby die op het einde van deachttiende eeuw het initiatief nam om een drafwedstrijd te organiseren voor vierjarige paarden, afkomstig van éénzelfde hengst en geboren in hetzelfde jaar. Voor onze streek zijn de tophengsten de in Waregem gestationeerde dekhengst Champion van de Belgische Staatsstoeterij, en de in Kortrijk opgeleide Young-Fire-Away .
De veulens van deze twee hengsten moeten in 1859 binnen de acht dagen na hun geboorte ingeschreven worden. Het reglement bevat 8 artikelen. Als "vierjarigen" zullen zij dan in 1863 de derby (een drafwedstrijd) betwisten. De bedoeling van het initiatief is de eigenaars aan te moedigen drafpaarden te kweken, op te leiden en te trainen. Kortom, om de drafsport te stimuleren. Tot dan toe werd het drafpaard maar al te vaak beschouwd als een paard van mindere kwaliteit.
In België, vooral in Vlaanderen, werden vanaf 1850 drafwedstrijden gelopen, ook in Waregem, dat op het gebied van de drafsport tot op heden een grote faam geniet.
</tekst>

<titel>hoefsmedenwedstrijd</titel>
<tekst>
Op maandag 26 augustus 1861 beleeft Waregem zijn eerste regionale industriële patrimoniumdag: "Ja, een dag der tentoonstelling van landbouwwerktuigen, harnassuren, enz. Rijk was de tentoonstelling in allerhande nieuwe werktuigen, zoo als Dorsch-machienen, zwingelmolens, alle slacht van Karnen, Snypaerden, Sulkerijsnyders, zaeituigen, broodsnyders, plooimachienen om zware beslagbanden van allerhande rijtuigen te plooijen, harnassuren, enz."
"Om 9 ure gingen de gediplomeerde en ongediplomeerde hoefsmeden in het kamp. De prijzen zijn hebbig betwist geweest: elke smid werkte er als ware het om eene fortuin; ook was het gereedschap met zorg ingerigt. Duizenden nieuwsgierigen en smeden van alle gewesten waren de werktuigen komen van nabij zien."
Waregem kent het paard in al zijn facetten: "Zo wordt er een jagtpartij op de St.-Hubrechtsdag georganiseerd." "Wedlopen schitterend, het weder was gunstig, de menigte groot."
Deze ingrediënten maken van dinsdag 27 augustus 1861 een echte Waregemse hoogdag. Men gaat meer en meer belang hechten aan de infrastructuur. Zo zijn stallen en een 20-tal boxen voorzien voor de opvang van de koersepaarden. Dankzij deze aanpassingen kan Waregem de concurrentie aan: "Onder kunstig bestuer der heeren Storme (Burgemeester Waereghem) en Guillemyn (Secretaris Kon. Waregem Koerse) hebben deze loopstrijden eene zeer groote ontwikkeling genomen en zij zijn het vereenigingspunt der Gentlemen-Riders van Europa geworden." De naam van de voorzitter Felix De Ruyck ontbreekt in de opsomming!? Ter verduidelijking: Gentlemen-Riders zijn amateur-ruiters.
Naast de Vlaamse paarden en volbloeden zal een "Ardeensch paard voor grote opschudding zorgen". Dit is één van de drie koudbloedrassen (trekpaarden) die België toen bezat.
</tekst>

<titel>stad Waereghem</titel>
<tekst>
Maandag 13 juli: "Waereghem, op deze ogenblik is men bijna in elk onze bijzonderste dorpstraten onledig met het bouwen van huizen, fabrieken, enz ... Overal waer men zich wendt ontwaert men ofwel wagens die bouwmaterialen aanvoeren, of wel massa's opeengestapelde steenen, kalk, enz. In één woord, het schijnt dat men van onze gemeente, een weinig jaren van hier, eene stad wille maken."
Dinsdag 14 juli: "Maendag heeft men aanvang genomen met de werken voor het opbouwen eenen nieuwen pastory, welke volgens de besprekingen van het bestek, tegen 1 october aanstaande zullen moeten voltrokken zijn. Deskundige personen spraken met eenparig lof, over het uit te voeren plan. Hetzelf is in gotische stijl en belooft een fraai voorkomen."
Op zondag 30 augustus wordt de Derby van Vlaanderen gelopen. De deelnemende paarden zijn geboren in 1859, en zijn dus 4-jarigen. Op deze drafmeeting komt de eer toe aan het paard dat de Derby won: "'t welk, buiten zijnen snelle loop, eene bewoonderensweerdige houding heeft, aan den heer d'Hondt, die heeft getoond dat hij een peerd weet te geleiden met al de kennissen van een goed jockey."
Op dinsdag 1 september terug een goed gevuld programma in de voormiddag. De paardeprijs is onderverdeeld in zes categorieën, met als climax van de dag de vier loopwedstrijden in de namiddag. Een sensationele anekdote geeft duidelijk de ludieke sfeer weer: "De jockey van de Burggraaf A. Talon zou de piste of renbaan bij onvrijwillige misslag verlaten hebben en er slechts na een 100-tal meters weder ingeschreven zijn."
</tekst>

<titel>Aanporster van zuiver bloed</titel>
<tekst>
Toch blijkt alles in de goede plooi te vallen want de "Societeit der peerdenloopen van Waereghem, in 1847 gesticht, zal den dinsdag 29 augustus 1871 toekomende, met de medewerking van het komité van het 9de landbouwdistrikt belangrijke feesten geven." "Eene peerdenprijskamp des morgens, voor welke reeds een groot getal der beste soorten der omstreken ingescheven zijn; des namiddags, peerdenloopen aen welke de beste loopers van het land en van den vreemde hier zullen zijn. De maatschappij der Peerdenloopstrijden van Waereghem, die met Gent, Spa en Bergen de aanporster geweest is van de inbrenging in België van peerden van zuiver bloed, alleen bekwaem tot het verbeteren der rassen."
Twee ongelukken verstoren jammergenoeg de hippische hoogdag: "Een ruiter uit het zadel geworpen en heeft in de val een schouderbeen gebroken." en "Een paard doodgevallen, met over een gracht te springen - jockey gelukkig lichtgekwetst."
</tekst>

<titel>Moedige mannen en peerden</titel>
<tekst>
De kritieken van de koersdag 27 augustus 1878 waren unaniem lovend. Hoe kan het ook anders! "De beroemde peerdeloopen van Waereghem zijn geen ijdele woorden", aldus de pers, "Op den dag van de Coursen, maar 's morgens ter 9 ure heeft er ook een prijskamp plaats voor veulens en peerden." "De gemeenschap voor gaan en keeren zal zeer gemakkelijk zijn, want op de verschillige ijzeren wegen die te Waereghem samen komen, zullen er bijzondere treinen loopen."
Wij willen u ook volgende uitlatingen niet onthouden, omdat zij Waereghem Koerse treffend beschrijven: "Prachtig en Belangrijk." "Prachtig door de voorbereidsels en kosten." "Belangrijk waren zij ook hunne lange tijd van bestaan, door de grootste prijzen ... en de liefhebbers van verre en bij, ja, zelfs uit den vreemden ... maar nog het meest van al door den moed en de kamping van mannen en peerden." De mededeling dat Waregem de "grootste prijzen" zou hebben, moet wel met een korrel zout gelezen worden, want op internationaal vlak waren de prijzen van Waregem Koerse matig tot laag. En dan nog dit: "Eere zij dan aan Waereghem, die nog eens getoond heeft dat wij bij onze naburen niet moeten gaan om schoone loopstrijden bij te woonen, daar wij ze in ons Belgenland, in het herte van Vlaanderen hebben."
</tekst>

<titel>Drama op het gouden jubileum</titel>
<tekst>
Een onthullende reportage lezen we ter gelegenheid van de vijftigste uitgave in 1896. In de "Prijs van het vijftig jarig feest" won Redpath voor het laatst, maar op tragische wijze: "Redpath van Baron Grenier krijgt een krak' die een einde aan zijn leven zal stellen. De laatste haag was hem te veel geworden en hij loopt een ernstige beenbreuk op." Opgave? Neen, hij wordt letterlijk en figuurlijk over de eindstreep getrokken door zijn talrijke fans. Spijtig dat hij op het veld van eer moest afgemaakt worden. Hij was een ster aan het Waregemse firmament, of zoals het oude spreekwoord zegt: "Duizend paarden moeten geboren worden alvorens een kampioen ter wereld komt!" Redpath verenigde de typische galopeigenschappen in zich: snelheid en de drang om zich te meten met soortgenoten.

De koerse werd er een van spektakel en sensatie: "4 paarden op 5 die over de rivier (de Gaverbeek, LH) moesten springen, vielen met hunnen ruiters. Drie jockeys werden stervend weggedragen, waarvan er één overleed. In de vierde koers (prijs Rallye Waereghem) is nog een paard gevallen dat moest afgemaakt worden ...".
</tekst>

<naam>Achterstraat</naam>
<locatie>smalle straat op Spitaal, die leidt van het kruispunt van de Spitaal-, Caseel- en Mirakelstraat naar de grens met Deerlijk</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam is veel ouder dan hij op het eerste gezicht lijkt. Hij verwijst naar de oude heerlijkheid het goed t' Achterstraete op het grondgebied waarvan de straat zich bevindt. De heerlijkheid omvatte stukken van Waregem en Desselgem. De naam 't goed t' Achterstraete wordt pas vermeld in 1678. Maar het domein wordt al vermeld in de 10de eeuw onder de naam Steenbeke. Het maakte toen deel uit van de schenkingen van graaf Arnulf aan de Sint-Pietersabdij van Gent. In de 13de en 14de eeuw was het achtereenvolgens eigendom van de familie Broosche en van de petantie (1) van de Sint-Pietersabdij, en droeg de namen sBroorschen Goede en 't Goet ter Pitanciën. De naam Achterstraete is een vervorming van het oudere Asschestraete. Deflou vermeldt de Assestraete al in 1614. Een 'assche' is een es(doorn). Waarschijnlijk stonden op deze plaats vroeger veel essen of esdoornstruiken.</verklaring>
<noten>(1) De petantie was een instelling die hoorde bij de adbij en die instond voor het dagelijkse eten van de paters.</noten>

<naam>Akkerwindelaan</naam>
<locatie>straat in het westen van Beveren-Leie, tussen de Grote- en Kleine Heerweg, rond de vroegere Meiweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Akkerwinde of Convolvulus Arvensis behoort tot de Windefamilie of Convolvulaceae. 'Convulvulus' is afgeleid van het Latijnse werkwoord convolvere ('zich ergens omheen winden') en wijst net als de Nederlandse naam op de eigenschap van de plant zich rond de stengels van andere planten te winden om hogerop bij het licht te komen. 'Arvensis' betekent gewoon 'op akkers groeiend'. Volkse namen voor de plant zijn Klimmer, Slingerroos, Veldroos, Veldwinde en Kleine Winde, als tegenhanger voor de Grote Winde of Haagwinde (Calystegia sepium), die grotere bloemen heeft.De Akkerwinde is een overblijvende plant die bijna overal groeit: op bouwland, langs wegen en dijken, langs spoorwegen, op ruigten en in duinen. De kruipende of klimmende stengels kunnen tot twee meter lang worden. De grijsgroene bladeren zijn langwerpig tot eirond, 2 tot 5 cm lang en hebben een pijlvormige voet. Het sap uit de bladeren werd vroeger gebruikt als purgeermiddel. De Akkerwinde heeft lange kruipwortels en ondergrondse stengels, waarmee ze zich op vegetatieve wijze vermenigvuldigt. Omdat haar wortels tot 3 à 5 meter diep in de grond kunnen zitten, is de plant bijzonder moeilijk te verdelgen. Landbouwers beschouwden haar dan ook als een grote plaag, wat tot uiting komt in volkse namen als Kankerbloem en Duivelsnaaigaren. In het Engels spreekt men van Devil's Guts ('Duivelsdarmen') of Devil's Garter ('Duivelskouseband'). Van de wortels werd een koortswerend middel gebrouwen.De Akkerwinde bloeit van juni tot september. De roze of roos-wit gestreepte, trompet- of kelkvormige bloemen bloeien maar één dag. Ze openen zich 's morgens, volgen net als een Zonnebloem de stand van de zon, en sluiten zich 's avonds. Volkse namen die verwijzen naar de bloeiwijze zijn Klokjeswinde, Pispotje, Trompet, Slaapmutsje en Zonnewende. (zie ook <a href="bloemen.html">
<naam>Lente in de straat</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Auwblauwstraat</naam>
<locatie>straat in het westen van Beveren-Leie, tussen de Grote- en Kleine Heerweg, rond de vroegere Meiweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Auwblauw is beter bekend als (Blauwe) Korenbloem (Centaurea Cyanus). In zijn Kruidwoordenboek geeft Bevernaar Lodewijk De Bo ook nog als streeknamen Auweblauwebloem, Ablauwbloem of Ablabloem. De Korenbloem is een één- of tweejarige plant die behoort tot de familie van de Samengesteldbloemigen of Compositae. Ze is 30 tot 90 cm hoog en komt vooral voor op braakland en in roggevelden, vandaar dat ze ook 'Roggebloem' wordt genoemd.'Auw' of 'auwe' is verwant met het Latijnse agna dat 'koren' betekent. 'Auwblauwbloem' betekent dus letterlijk 'blauwe korenbloem'. De Latijnse naam centaurea verwijst naar de Griekse centaur Chiron, zoon van Kronos en Philyra. Deze centaur, een mytisch wezen half mens, half paard, werd volgens de legende met het sap van een centaureasoort genezen van een wond die hij kreeg toen Hercules hem met een giftige pijl geraakt had. Het achtervoegsel cyanus is afgeleid van het Griekse kyaneos dat 'donkerblauw' betekent.De Korenbloem heeft een slanke vertakte stengel en langwerpige grijsgroene bladeren, die bedekt zijn met katoenachtig haartjes. De bovenste bladeren zijn breed lijnvormig en puntig, de onderste getand tot veerspletig. De plant bloeit van juni tot augustus, en heeft grote paarsblauwe trechtervormige bloemen met een gerafelde rand. De vruchten, die één zaadje bevatten, zijn zilvergrijs met een kroon van kort roodachtig haar.Hoewel de Korenbloem alom bekend en geliefd is, is ze toch geen inlandse plant. In het verre verleden is ze met de voedingsgewassen uit Voor-Azië en Sicilië in onze streken terechtgekomen. Vroeger kwam ze soms massaal voor in korenvelden. Nu is ze, ten gevolge van een betere selectie van het zaaigoed vrij zeldzaam geworden. Om te voorkomen dat kinderen de bloemen zouden plukken, en het koren zouden vertrappen, zei men vroeger dat er in de korenvelden wreedaardige wezens huisden, zoals de gevreesde Roggewolf of de Korenpater. In Waregem sprak men van de 'korenpetie'. Vandaar dat de bloem ook wel eens 'Korenpatersbloem' werd genoemd.Door haar blauwe kleur was de Korenbloem populair in de roomskatholieke devotie. Ze werd geassocieerd met Maria, en werd op Hemelvaartsdag verweven in kransen. Vanwege de blauwe kleur dacht men ook dat ze goed was voor de ogen. Het gedistilleerde water van de bloemen werd gebruikt als middeltje tegen zwakke of vermoeide ogen. Een aftreksel van de bloemen werd gebruikt tegen (reumatische) ontstekingen, water- en geelzucht, ter bevordering van de spijsvertering, en als verzorging voor huid en haar. Met compressen van de plant werden schaafwonden en huidzweren behandeld. Het blauwe pigment van de bloemen werd gebruikt in inkt, verf, cosmetica en medicijnen. (zie ook <a href="bloemen.html">Lente in de straat</a>)Toontje Vander Steene, 't Spon zijn garentje kleene, Fiindere of e ziden draed, Ip den top van zeven jaer Zeven jaer alomme Auwblauwblomme. volksliedje genoteerd door deken De Bo</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Baanstknokstraat</naam>
<locatie>straat op het Gaverke, tussen de Roger Vansteenbrugge- en de Roterijstraat</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Op 1 oktober 1990 kreeg het deel van de Baanstknokstraat afgesneden door Rijksweg 382 de naam Renthuisstraat. Een ander stuk werd toegevoegd aan de Eikenlaan. De oude Baanstknokstraat was dus dubbel zolang als de huidige, en verbond de herberg 'den Tapuit' met de vijf weghscheede (of vijfwegen). De straat ontleent haar naam aan de Baanstknok, die zich bevond ongeveer halverwege de oude straat, op het huidige kruispunt met de Eikenlaan. Deflou noteert het toponiem voor het eerst in 1842, maar ongetwijfeld is het ouder. 'Knok' zou hier de algemene betekenis kunnen hebben ('pleintje op het kruispunt van enkele straten'), of zou kunnen verwijzen naar de opvallende knik of knok die de straat op die plaats maakt (cf. G. Algoet, persoonlijke notities).De oorsprong van het element 'baanst' is duister. Eén betekenis van 'baanst' of 'banst' is 'halfgebrand lijnwaad of katoen dat gemakkelijk vuur vat aan een vonk, en werd gebruikt om vuur te maken'. Een 'baanstdoos' was een tondeldoos (cf. de Bo). 'Ba(a)nst' werd ook gebruikt in vergelijkingen, voor iets dat heel droog was : 'zo droog als een banst'. 'Baanst' zou ook kunnen afgeleid zijn van 'banst(e)' of 'baenst(e)', een 'ronde korf van stro of biezen' (cf. de Bo). Een derde mogelijkheid is dat 'baanst' is afgeleid van een persoonsnaam (de Baanst bijvoorbeeld). Het is niet duidelijk welke betekenis hier van toepassing is.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Remi Baertlaan</naam>
<locatie>straat in het centrum van Sint-Eloois-Vijve</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>In het eenvoudige huis links vooraan in de straat werd, zoals de gedenkplaat meldt, op 10 maart 1903 Remi Baert geboren, als zoon van Theofiel Baert en Julie Vandendriessche. Vader Theofiel was 38 jaar veldwachter van Vijve, tussen 1896 en 1934. Remi Baert huwt met Catharina Boes. Door zelfstudie werkt hij zich op tot diplomaat en wordt de eerste Vlaamse ambassadeur van het land. Van 1959 tot 1965 is hij ambassadeur in de Bondsrepubliek Duitsland te Bad Godesberg, en hoofd van de Belgische zending te Berlijn. Tijdens zijn carriere ontvangt hij talloze eretitels, waaronder die van Groot-Officier in de Orde van Leopold II en de Orde van Oranje Nassau, Commandeur in de Leopoldsorde en de Kroonorde en het Grootkruis in de Koninklijke Orde van Georges I. Remi Baert overlijdt op 10 februari 1965 en krijgt een indrukwekkende staatsbegrafenis in zijn geboortedorp.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Ballingstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Nu loopt de straat dood, maar vroeger, voor de bouw van de school, was ze verbonden met het kerkplein. Als de straatnaam inderdaad is wat hij lijkt, dan werden langs de Ballingstraat de mensen weggeleid die door de vierschaar op de plaatse waren veroordeeld tot verbanning van het grondgebied van de heerlijkheid, m.a.w. de 'bannelingen' of 'ballingen'. Ook de ter dood veroordeelden zullen langs hier zijn weggeleid, naar de galg van de Sint-Pietersheerlijkheid, die zich bevond in de huidige Pitantiestraat, bij de grens met Sint-Eloois-Vijve. Tot 1990 heette die straat trouwens Galgenputstraat. Het toponiem galgenput wordt al vermeld in 1463, Galgenputstraetje al in 1629. De galg bevond zich op het driehoekige perceeltje, in de bocht tussen de Schoendalestraat en de Gentseweg. De vroegere 'dodenakker' is vreemd genoeg, of begrijpelijkerwijze, nog steeds niet opgenomen in de omliggende akkers. Zelfs de poel of 'put' is er nog. De heerlijkheid van het Munkenhof beschikte dus over het recht om mensen ter dood te veroordelen. Mannelijke misdadigers werden opgeknoopt, vrouwelijke 'geput' of levend begraven. In de 13de eeuw bestond er trouwens zoiets als galgegeld en putgeld, een soort macabere onkostenvergoeding die de meier toekwam.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Beveren-Trakel</naam>
<locatie>jaagpad langs de rechter oever van de Leie in Beveren-Leie</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Van de gemeenten die samen Groot-Waregem vormen, was Beveren-Leie waarschijnlijk het eerst bewoond. Acheologische vondsten, zoals de vondst van 20 kg Romeinse bronzen munten in 1937, tonen dat er al een nederzetting was in de Gallo-Romeinse tijd. Ook de gemeentenaam is opvallend oud. Beveren is samengesteld uit bhebbhru ('bever') en ahwo ('water' of 'water-loop'), en betekent dus letterlijk 'beverwater' of 'water waar bevers leven'. Waarschijnlijk wordt hiermee de huidige Beverenbeek bedoeld, die nu de grens vormt tussen Beveren-Leie en Harelbeke. De plaats is dus genoemd naar de beek, en niet omgekeerd. Het eerste deel van bhebbhru-ahwo is van Germaanse -, het tweede van Keltische origine.De Germanen, meerbepaald de Franken, vestigden zich in onze streken vanaf de 5de eeuw, na de val van het Westromeinse rijk. Voor de Germanen leefden hier de Kelten. Uit de gemengd Germaans-Keltische origine van de plaatsnaam Beveren kunnen we afleiden dat Beveren-Leie een vroeg-Germaanse nederzetting is, ontstaan toen de invloed van het Keltisch nog niet volledig verdwenen was. De namen van de overige deelgemeenten (Waregem, Desselgem en Sint-Eloois-Vijve) zijn volledig Germaans. Ze zijn ontstaan voor de 9de eeuw, maar zijn in ieder geval recenter dan de gemengde plaatsnamen.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Aloïse Biebuyckstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Sint-Eloois-Vijve</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Aloïse Biebuyck werd geboren op 20 juni 1860 als zevende kind op 8 van Angelus Biebuyck en Colette Acke. De familie woonde in Estaminet A la Concorde, een eenvoudig huisje gelegen tegenover het huidige postkantoor. Op 5-jarige leeftijd verliest Aloïse zijn vader, en zeven jaar later zijn moeder. Zijn oudere neef Gustave, uit Brussel, neemt het voogdijschap op zich. Gustave is zelf kolonel, wat ongetwijfeld Aloïse beïnvloed heeft om militair te worden. Op zijn 17de wordt hij korporaal van het 5de Linie te Antwerpen. Hij is intelligent en toegewijd en maakt dan ook snel promotie. Hierdoor wordt hij wel voortdurend overgeplaatst naar een andere eenheid. In 15 jaar tijd verhuist hij 7 keer en woont o.a. in Namen, Ieper, Gent en Doornik. In 1888 huwt hij Aline Bourgeois. Ze krijgen twee kinderen maar al in 1896 overlijdt Aline. Twaalf jaar later treedt Aloïs een tweede maal in huwelijk, met Juliette Nicaise. Na de oorlog wordt generaal Biebuyck eerst bevelhebber van de 6de legerdivisie, en in 1922 lid van de Nationale Defensieraad. Na zijn pensionering in 1925 zit hij verschillende militaire commissies voor. In de beginjaren van de tweede wereldoorlog werkt hij als hoofd van de commissie Rassemblement Biebuyck nog mee aan de organisatie van het verzet. Aloïse Biebuyck overlijdt te Elsene op 28 januari 1944.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Bieststraat</naam>
<locatie>straat op de Biest, tussen de Henri Lebbestraat en Rijksweg 382. Vroeger liep de Bieststraat verder tot aan de Franklin Rooseveltlaan, maar het gedeelte ten oosten van de rijksweg kreeg in 1990 de naam Vredestraat.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Het toponiem de Biest komt al voor in 1738 (cf. Deflou). In 1758 was het nog de naam van een heerlijkheid. De oorspronkelijke betekenis van 'biest' is 'plaats waar (veel) biezen groeien'. Het achtervoegsel '-t' is een oud collectiverend en localiserend suffix, dat werd toegevoegd aan plantnamen. Analoge toponiemen zijn bijvoorbeeld Heist ('plaats waar veel heesters groeien') en Aalst ('plaats waar veel elsen groeien'). Aangezien een biest vaak de kern vormde van een nederzetting of gehucht, werd de betekenis van 'biest' geleidelijk veralgemeend van 'dorpsplein rondom de gemeenschappelijke drinkwaterput voor de dieren, waarin biezen groeiden' tot 'plein in het centrum van een dorp of gehucht.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Bilkhagelaan</naam>
<locatie>straat in de wijk de Bilkhage, op het Gaverke, aangelegd in 1965</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Het toponiem de bilkhaag werd al opgetekend in 1726 (cf. Ameye 1973). Een 'bilk' (ook belk/bulk/blok) was een omheind, afgesloten terrein. Taalkundig is het woord verwant met o.a. 'beluik', 'luik' en 'lochting'. Allen zijn ze afgeleid van de grondvorm 'luken', wat 'afsluiten' betekende. De Bilkhage was dus mogelijk een terrein omringd met hagen. Volgens van den Hende (1958) was het een onvruchtbaar, zanderig gebied waar veel 'ginste' (wilde struiken) groeide. Die ginste werd gebruikt om kunstmatige hagen te maken (o.a. hindernissen voor paardenrennen).Een tweede mogelijkheid is dat 'bilk' afgeleid is van 'bilt', in sommige streken ook 'mei' genoemd, een oud woord voor 'berkenhout, struikgewas' (cf. de Bo). 'Hage' had oorspronkelijk de betekenis 'bos', nog terug te vinden in de toponiemen Den Haag en het Hageland (tussen Leuven en Diest). Pas later kreeg het de betekenis 'omheining van struiken'. De oorspronkelijke betekenis van Bilkhage zou dus ook 'berkenbos, plaats waar veel berkenhout groeit' kunnen geweest zijn. Alleen een preciese datering van het toponiem, en een dialectologisch onderzoek naar de toenmalige betekenis van de samenstellende elementen kan uitwijzen welke van beide verklaringen van toepassing is.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Blauwe Zwaanstraat</naam>
<locatie>nieuwe naam voor het stuk van de Nieuwenhovestraat ten zuiden van de Platanendreef, in Nieuwenhove</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De naam herinnert aan de vroegere herberg op de hoek van de Blauwe Zwaanstraat en de Vichtseweg. De herberg wordt reeds vermeld in 1844, weliswaar met z'n franse naam 'Au Cygne Bleu'. Deflou vermeldt herberg 'de Blauwe Zwaan' in 1846. 'De Zwaan' was vroeger een veelvoorkomende naam voor een herberg. Vroeger was een herberg namelijk vaak ook ter zelfder tijd brouwerij. Omdat voor het brouwen van bier water nodig is, waren die herbergen gewoonlijk gelegen bij een kleine poel, met stilstaand water. Een dergelijke poel werd een 'zwane' genoemd. In 1525 bijvoorbeeld wordt er melding gemaakt 'van eender herberghe stande te Wareghem up de plaetse ghenaempt de zwaene', aan het einde van de huidige Stormestraat (cf. van den Hende). Uit het citaat blijkt duidelijk dat de herberg z'n naam ontleent aan de plaats (gelegen bij een 'zwanepoel'). In 1754 wordt die plaats nog de zwaenecouter genoemd. In 1758 vermeldt Deflou een 'herberge ende brauwerye genaemt de Zwaene' in Waregem.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Blauwpoortstraat</naam>
<locatie>straat op de Biest, tussen de Kleithoekstraat en Rijksweg 382, vlakbij de autosnelweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Tot na de tweede wereldoorlog diende de straat enkel als uitweg voor de op die plaats gelegen Blauwpoorthoeve. Officieel dateert de straatnaam slechts uit 1947. De hoeve echter kwam al voor in 1278, zij het onder de naam het goed ten Bossche. Ze behoorde toe aan het hospitaal van Kortrijk en lag tussen een aantal grote bossen, vandaar haar toenmalige naam. Met de bossen verdween ook de naam. In 1713 waren beide namen nog bekend : 'het goet ten bossche ofte blauwpoorte eirfue' (cf. van den Hende). Haar 'nieuwe' naam ontleent de hoeve aan het feit dat de inrijpoort steevast blauw geschilderd was. Op het einde van de 18de eeuw, tijdens de Franse periode, was de Blauwpoorthoeve enige tijd de schuilplaats van de bekende Waregemse pastoor Vyncke, die zich schuil hield voor de Franse Revolutionairen omdat hij weigerde de eed van haat aan de koning en de eed van trouw aan de Republiek af te leggen. (1)Nu nog is de oude inrijpoort van de hoeve blauw geschilderd, en dat terwijl alle andere deuren, ramen en poorten rood zijn. De poort wordt echter niet meer gebruikt, waarschijnlijk omdat ze te smal geworden is voor de landbouwmachines. Het opvallend grote poortgebouw werd in de loop der tijden grondig verbouwd en staat er op dit ogenblik vervallen bij. Slechts een van de (sterk verweerde) poortdeuren hangt nog in de hengsels.</verklaring>
<noten>(1) Het verhaal van het verzet van de Waregemnaren en de vlucht van de pastoor wordt verteld in het tweede deel van de legende 'Franse tijd', in van Eeckhoutte 1984, p. 65-77. Volgens Van Eeckhoutte ging het niet om pastoor Vyncke, maar om pastoor Maes.</noten>

<naam>Botestraat</naam>
<locatie>recente wijk op het Gaverke, langs de Roterijstraat, daterend uit 1978</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De nabijheid van de Roterijstraat bracht de naamgevers op het idee te zoeken in de rijke woordenschat in verband met vlas en vlasverwerking. Het ruwe gezwingelde vlas werd opgekocht door de zogenaamde botemakers. Hun belangrijkste taak was het hekelen of 'kammen' van het vlas. Om de laatste lemen en onregelmatigheden te verwijderen, trokken ze het vlas achtereenvolgens door een grove, gewone en fijne stalen kam. Na het hekelen werden de vezels nog eens gladgestreken en ingevet, om ze soepel te maken voor het spinnen, en aantrekkelijk voor de handelaars die het vlas kwamen opkopen in opdracht van de spinnerijen. 
De typische botemaker had een atelier langs de straat, met een deur in twee helften, zoals ook paardestallen die hebben. Meestal stond de bovenkant open, om zonlicht en nieuwsgierige blikken binnen te laten. De onderkant diende als steun bij een babbeltje. In de Desselgemse Liebaardstraat zijn nog verschillende van deze botemakers-deuren bewaard gebleven.
De botemakers ontleenden hun naam aan het feit dat ze de vezels verpakten in boten. Een bote of boot is een knot of bundel gezwingeld vlas, van 1 kg 389 gr, of 3,5 à 4 pond. Twee boten vlas wegen 1 steen. Een bote vlas bevat gewoonlijk 3 poten of singels. Een singel bestaat dan weer uit 2 brekelingen. Vier brekelingen maken een lee (een handvol, de hoeveelheid vlas die men in een keer opzwingelt).</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Brouwerijstraat</naam>
<locatie>straat op het gehucht Potegem, tussen de Franklin Rooseveltlaan en de Galgestraat</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De naam Brouwerystraet kwam al voor in 1842 (cf. Deflou) en verwijst naar de 'brasserie du Lion', die eigendom was van de familie Verhaeghe, en gevestigd was in de buurt van Belle-Mariekapelle, op het kruispunt met de huidige Felix Verhaeghestraat. Het symbool van de brouwerij, dat werd afgedrukt op de etiketten, was een leeuw. Het is aan deze leeuw dat café ''t Leeuwke', dat bij de brouwerij hoorde, zijn naam ontleende (zie ook Leeuwkestraat).Later verhuisde de brouwerij naar de Felix Verhaeghestraat, waar nu restaurant 'ter Doest' is. De oude bedrijfsgebouwen en de fabieksschoorsteen zijn er nog te zien. De gebouwen van 'ter Doest' dienden als opslagruimte, waar men het bier in houten vaten liet rijpen. De brouwerij werd opgedoekt tijdens de oorlog, toen al het koper in beslag werd genomen door de Duitse bezetter.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Caseelstraat</naam>
<locatie>straat op Spitaal, tussen de Desselgemseweg en het kruispunt met de Spitaal- en Mirakelstraat</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straat is genoemd naar de hofstede het goed te Ca(y)sele, halverwege de straat, in de volksmond het Kaseelhof genoemd. De kleinere hoeve iets verder in de Caseelstraat wordt Klein Kazele genoemd.Deflou vermeldt de straatnaam voor het eerst in 1846, maar het toponiem is eeuwenoud. De hoeve wordt al vermeld in 1487, zij het onder de naam den goede ten casteele (cf. van den Hende 1958), die waarschijnlijk gewoon een verschrijving is. In 1567 was er sprake van de heerlickhede te Cayseele, waarvan de hoeve het centrum was. De naam van de hoeve is afgeleid van de familienaam van Caersele. In 1331 kocht een zekere Daniel van Caersele het poorterschap, zodat vanaf die datum de naam terug te vinden is in de poorterslijsten. De hofstede was nog eigendom van de familie begin 16de eeuw, en was in die tijd afhankelijk van het kasteel van Waastene. (cf. Castelain 1982, p. 161) Vandaag de dag trekt vooral de ingangspoort van de hoeve de aandacht. De witgekalkte, bakstenen poort is versierd met pilasters, gekroond met ionische kapitelen. Boven de ingang is een verweerd basreliëf ingemetseld, waarin nog een wijzerplaat en een figuur (te paard?) te herkennen zijn.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Casselrijstraat</naam>
<locatie>zijstraat van de Kruishoutemseweg, op Eertbrugge</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam komt al voor in 1846 (cf. Deflou), maar verwijst naar een bestuurlijke indeling die toen al minstens 50 jaar verdwenen was. De straat vormde namelijk een deel van de vroegere grens tussen de kasselrijen Kortrijk en Oudenaarde. Een 'casselrij' of 'kastelenij' was het gebied van een burggraaf of 'kastelein', letterlijk 'de bewoner van een kasteel' (1). Het noordelijke deel van Waregem (ongeveer twee derden van huidige oppervlakte) behoorde tot de kasselrij Kortrijk, het zuidelijke deel (ongeveer een derde) tot Oudenaarde. Een ander deel van de oude grens werd gevormd door de (nu nog zo genoemde) Kasselrijbeek, die ontspringt in Vichte en in het Zuidoosten van Waregem uitmondt in de Gaverbeek.De huidige Casselrijstraat volgt bovendien het traject van twee dreven die deel uitmaakten van de Sterre, een ondertussen verdwenen park uit de 18de eeuw, waarin acht dreven stervormig samenkwamen.</verklaring>
<noten>(1) Pas later kreeg het woord de betekenis 'herbergier'.</noten>

<naam>Emile Clausstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Sint-Eloois-Vijve</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Net voor de brug, op het kruispunt van de Aloïse Biebuyckstraat en de Emile Clausstraat staat café Ter Leie. Op deze plek stond vroeger herberg en kruidenierswinkel In het Gildhuis, waar op 27 september 1849 Emile Claus geboren werd, als twaalfde kind in een gezin van 13. Het oorspronkelijke geboortehuis werd in mei 1940 verwoest bij de slag om de Leie. Vader Alexander was een tijd lang gemeenteraadslid in Vijve. Moeder Celestine Verbauwhede was de half-zus van Colette Acke, de moeder van Aloïse Biebuyck. Emile Claus en Aloïse Biebuyck waren dus (half-)neven langs moeders kant.Als kind al hield 'Mielke' van tekenen. Aan de Waregemse tekenschool behaalde hij een gouden medaille. Onder impuls van niemand minder dan componist Peter Benoit, die af en toe op bezoek kwam bij de familie werd Claus in 1870 leerling aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten te Antwerpen. Claus begint als academisch genreschilder maar evolueert naar het hyperrealisme. Hij heeft zowel talent als groot vakmanschap. Hij schildert landschappen en figuren en maakt steendrukken en etsen. In 1882 voltooit hij een van zijn bekendste werken, Het Hanengevecht, dat bij de eerste expositie in Antwerpen en Parijs een evenement is. Het schilderij behoort nu tot de privéverzameling van industrieel Valère Devos, en hangt op het kasteel van Potegem te Waregem.In 1886 huwt Claus Charlotte Dufaux, dochter van de Waregemse notaris Edward Dufaux, en vestigt zich in villa Zonneschijn te Astene, bij Deinze, waar hij blijft wonen tot zijn dood. In het jaar van zijn huwelijk is Claus al een beroemdheid, met tentoonstellingen o.a. in Boedapest, New Orleans, Londen, Parijs en Amsterdam, het jaar daarop in Buenos Aires.Tijdens de wintermaanden van 1888 tot 1890 verblijft Claus in Parijs, waar de Franse impressionisten een enorme indruk op hem maken. Hij zweert het realisme af en legt zich voortaan toe op het uitbeelden van het licht. Het duurt verscheidene jaren voor zijn kleurenpalet volledig op punt staat, maar uiteindelijk wordt hij de ongekroonde 'Paus van het Vlaams Lumi-nisme' of de 'peinture claire'. Een van zijn meesterwerken uit die tijd is Koeien doorwaden de Leie (1899). Als beroemdheid is Claus vriend aan huis bij o.a. de Franse beeldhouwer Auguste Rodin en naturalist Emile Zola, en bij de Belgische schrijvers en dichters Cyriel Buysse, Emile Verhaeren, Pol de Mont en Maurice Maeterlinck.Tijdens W.O. I verblijft Claus in Londen. Bij zijn terugkeer in 1918 is zijn roem al getaand, door de opkomst van het expressionisme en de nieuwe kunstvormen. Claus overlijdt te Astene op 5 juni 1924, op zijn landhuis 'Zonneschijn'. Zijn allerlaatste woorden zijn 'Bloemen, bloemen, bloemen ...'. De dag voor zijn overlijden had hij nog een pastel geschilderd van de ruiker bloemen hem toegezonden door koningin Elisabeth. De laatste decennia wordt het werk van Emile Claus volop geherwaardeerd, en is het terug te vinden in alle grote musea van de wereld. (1)</verklaring>
<noten>(1) zie J. D'Haese, 'Wat is er met Emile Claus', De Gaverstreke, 1981.</noten>

<naam>Damweg</naam>
<locatie>zijstraat van de Keukeldam, tot aan de Zuiderlaan. Voor de aanleg van de ringlaan liep de Damweg door tot aan de Nokerseweg, bij café 'De Hazewind'. De Zuiderlaan splitste de weg echter in tweeën en in 1990 kreeg het langste stuk de naam Hippodroomstraat.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Damweg was een verhoogd voetpad dat leidde naar een dam op de Gaverbeek. Met de dam werd het water van de Gaverbeek afgeleid naar de watermolen die zich bevond ter hoogte van het huidige kruispunt met de Keukeldam. De watermolen was eigendom van de heer van Potegem, en bestond al in 1539 (1). Hij werd gebruikt voor het persen van lijnzaad. Door het lawaai hiervan werd hij ook het Stampkot genoemd. In 1881 werd de watermolen nog vervangen door een stoommachine. Bij de dam was ook een 'spei-' of 'spuiput' die het overtollige water van de Gaverbeek opving (zie ook bij Spei).</verklaring>
<noten>(1) cf. Coornaert, M., 'De watermolen van de Damweg (1539)', De Gaverstreke, 1975.</noten>

<naam>Henri De Brabanderestraat</naam>
<locatie>straat in Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam herinnert aan Henri De Brabandere, die burgemeester was van Desselgem tot 1944, maar had evengoed een eerbetoon kunnen zijn aan missionaris-bisschop Victor De Brabandere. Hij werd geboren te Desselgem in 1866 en studeerde achtereenvolgens aan het Sint-Amandscollege te Kortrijk, het Klein Seminarie te Roeselare en het Groot Seminarie te Brugge. Op 23 mei 1891 wordt hij priester gewijd, waarop hij twee jaar co-adjutor of hulppriester is, eerst te Bredene-Sas, daarna te Reningelst.In 1893 vertrekt hij als missionaris naar Helena, in de Amerikaanse staat Montana, waar hij pastoor wordt en een kathedraal laat bouwen. Op 19 juni 1911 wordt hij huisprelaat ('priester van hoge rang, verbonden aan het pauselijk hof'), en Groot-Vicaris van het bisdom Helena. Hij was een bijzonder begaafd schrijver en vertaler, schreef o.a. het boek The Cathedral of St. Helena, en tal van artikels in verschillende tijdschriften, en vertaalde vele werken uit de Europese literatuur. Victor De Brabandere overlijdt op 7 november 1946, op 80-jarige leeftijd te Helena.
<naam>TER NAGEDACHTENIS VAN MONSEIGNEUR VICTOR DE BRABANDERE. GEBOREN TE DESSELGEM IN 1866; PRIESTER GEWIJD TE BRUGGE IN 1891; VERTROKKEN NAAR AMERIKA IN 1893, PASTOOR VAN HELENA (MONTANA, U.S.A.) WAAR HIJ DE KATHEDRAALKERK BOUWDE; GROOT-VICARIS VAN 'T BISDOM HELENA; HUISPRELAAT VAN Z.H. DE PAUS; GODVRUCHTIG OVERLEDEN TE HELENA IN 1946.opschrift van de gedenksteen in de kerk van Desselgem</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Jules Delombaerdeplein</naam>
<locatie>plein in het centrum van Nieuwenhove, uit 1985</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Jules De Lombaerde is de bekendste van de Waregemse <a href="javascript:toonDocument3('missionarissen')">
<naam>missionarissen</a>. Hij werd geboren op 7 januari 1878 in de huidige Nijverheidsstraat te Beveren-Leie. Vader en moeder De Lombaerde waren afkomstig uit Nieuwenhove. Tot 1886 woont het gezin in de Kleine Heerweg in Beveren. Dan verhuist het naar de Waregemse Bieststraat, nr. 32. In 1890, Jules is dan 12 jaar, overlijdt vader De Lombaerde. Jules valt op door zijn uitzonderlijke begaafdheid, en in 1893 krijgt hij de kans leerling te worden aan de normaalschool van Torhout. Het religieuze trekt hem echter meer aan, en al het jaar daarop treedt hij in bij de Witte Paters in het Nederlandse Boxtel, waar hij de naam Broeder Maria Optat aanneemt.In 1895 vertrekt Jules voor het eerst als missionaris naar het buitenland. Zeven jaar lang woont en werkt hij in Algerië, achtereenvolgens in de kraamkliniek Maison Carrée te Algiers, de lagere school van Arris, en de steden Medina, Beni-Mengallet en Ighil-Ali. In de eerste twee werkt hij als tuinman, kok en schrijnwerker. In Ighil-Ali exploiteert hij een olijfmolen. Maar het Noordafrikaanse klimaat is te zwaar voor hem, en voortdurende koortsaanvallen dwingen hem Algerië te verlaten.In 1902 treedt Jules in bij de Paters van de H. Familie in het Nederlandse Grave, waar hij zich voorbereidt op het priesterschap. Na het beëindigen van zijn studies filosofie legt hij op 4 oktober 1906 zijn eeuwige geloften af. Ondertussen was ook zijn moeder overleden. Het jaar daarop wordt Jules diaken gewijd, en na zijn studies theologie tenslotte wordt hij op 13 juni 1908 priester. Voortaan gaat hij door het leven als Pater Julio Maria.De eerste twee jaar van zijn priesterschap is hij professor aan het Seminarie te Grave. Tussen 1910 en 1912 is hij overste van het Seminarie van de Paters van de H. Familie te Wakken, en trekt hij rond als predikant in verschillende Vlaamse en Franse steden.In 1912 vertrekt hij als missionaris naar wat zijn nieuwe vaderland zou worden: Brazilië. Rond 12 oktober komt hij aan te Recife. Eerst verblijft hij enkele maanden te Sâo Gonçale, dicht bij Natal in de staat Rio Grande do Norte, waar hij het Portugees leert en helpt bij pastorale taken. In 1913 vertrekt hij naar zijn missie in Macapa, in de streek Para, in het Amazone-gebied, waar hij tien jaar zal blijven. Hij verzorgt er de pastorale taken, verpleegt zieken, bezoekt de indianenstammen en sticht scholen en verenigingen. In 1916 sticht hij een eerste religieuze orde voor zusters, de Filhas do Coraçâo Imaculado de Maria ('Dochters van het Onbevlekt Hart van Maria').Van 1923 tot 1926 verblijft hij te Pinheiro (het huidige Icoaraci) waar hij zich volledig wijdt aan de geestelijke vorming van zijn religieuzen. De volgende twee jaar is hij pastoor te Alecrim bij Natal. Zijn gezondheid blijft zwak, zodat hij in 1928 noodgedwongen moet verhuizen naar het zuidelijk gelegen Manhumirim, in de staat Minas Gerais, waar het klimaat gunstiger is. Hij oefent er de gewone pastorale taken uit, sticht verschillende verenigingen, een Katholiek dagblad O Lutador, en twee congregaties: Missionarios Sacramentinos de Nossa Senhora ('Paters van het Allerheiligste Sakrament van Maria') en Irmâs Sacramentinas de Nossa Senhora ('Zusters van het Allerheiligste Sakrament').Op Kerstavond 1944 slaat het noodlot toe. Pater Julio Maria, dan 66 jaar oud, stort met zijn wagen in een ravijn te Vargem Grande, en komt om. Op dat ogenblik was hij 36 jaar priester, 32 jaar missionaris in Brazilië en vijftig jaar kloosterling. Tijdens zijn verblijf in Brazilië realiseerde hij tal van bouwwerken, o.a. een kerk, een klooster, een school voor lager en middelbaar onderwijs, een muziekacademie, een apotheek en een grote drukkerij. Daarnaast stichtte hij ook 7 congregaties voor paters, en 24 voor zusters. Maar voor alles was hij een verkondiger van het geloof, die vooral aandacht had voor de armen en de noodlijdenden. Zijn graf in de zelfgebouwde parochiekerk van Manhumirim is nog steeds een bedevaartsoord, bezocht door duizenden eenvoudige Brazilianen, die hun Padre Julio Maria de Lombaerde vereren als een heilige.
<naam>PE. JULIO MARIA DE LOMBAERDE NASCIDO A 8-1-1878 BELGICA VINDA PARA O BRASIL 24-10-1912 CHEGADA EN MANHUMIRIM 8-4-1928 FALECIMENTO 24-12-1944 HOMENAGEM AO GRANDE BENFEITOR DE MANHUMIRIMopschrift van het borstbeeld voor Pater Julio in ManhumirimOp 23 en 24 juni 1984, bij de veertigste verjaardag van zijn overlijden, werden te Nieuwenhove met veel luister de Padre Julio-feesten gevierd. Doel van de organisatie was het inzamelen van fondsen voor de bouw van een waterput in het arme en door droogte geteisterde Braziliaanse Fortaleza. Het initiatief kwam van de familie De Lombaerde zelf. Een afvaardiging uit Brazilië, die in Europa was om de zaligverklaring van Padre Julio te bepleiten, maakte van de gelegenheid gebruik om het geboortedorp van de missionaris te bezoeken. Van de vele festiviteiten vermelden we de tentoonstelling over het leven van Pater Julio, en de onthulling van twee gedenkplaten, de eerste aan het geboortehuis van Pater Julio in de Nijverheidsstraat, de tweede aan het woonhuis van de familie in de Bieststraat. Het was ook bij deze gelegenheid dat het Nieuwenhoofse kerkplein werd omgedoopt tot Jules De Lombaerdeplein.Ook de acht jaar jongere broer van Jules De Lombaerde was missionaris. Achiel De Lombaerde werd geboren in Nieuwenhove op 6 april 1886. Tussen 1902 en 1909 werkt hij zijn middelbare studies af, en volgt 2 jaar wijsbegeerte bij de Paters van de H. Familie te Grave. In 1910 treedt hij in bij de Scheutisten, en drie jaar later wordt hij tot priester gewijd.
In 1914 vertrekt Pater Achiel voor een eerste keer naar de Ortos-missie in Mongolië. Hij verblijft er 16 jaar en komt dan voor een eerste keer met verlof naar België. Van zijn verlof maakt hij ook gebruik om zijn broer Jules te gaan bezoeken in Manhumirim. In 1931 vertrekt Achiel terug naar de Ortos-missie, deze keer voor een verblijf van 15 jaar. In 1947 komt hij definitief terug naar België, en wordt aalmoezenier van de zusters Karmelietessen, op de Karmel in Waregem.Op 82-jarige leeftijd trekt hij zich terug in het rusthuis van de Scheutisten in Torhout, waar hij vier jaar later, op 24 september 1972 overlijdt.
<naam>Hier woonden de missionarissen DE LOMBAERDE JULES ( Bev. 7.1.1878 + Brazilië 24.12.1944 6 j. Algerië - 33 jaar Brazilië DE LOMBAERDE ACHIEL Hier geboren 6.4.1996 + Torh. 24.9.1972 33 jaar China - Mongoliëopschrift van de gedenkplaat aan het huis in de Bieststraat 32</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Desselgem-Dries</naam>
<locatie>straat in het centrum van Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>'Dries' kan verschillende betekenissen hebben. Oorspronkelijk was het de benaming voor het stuk grond dat in het drieslagstelsel een jaar lang braak bleef liggen. Later werd het algemeen gebruikt voor een stuk verarmd, drassig bouwland. Omdat deze minderwaardige percelen werden gebruikt om kleinvee op te laten grazen, kreeg het woord ook de specifieke betekenis van 'afgesloten stuk gemeenschapsgrond waar het kleinvee op wordt verzameld'. Langs dergelijke driessen ontstonden vaak de oudste woonkernen van een dorp. Of 'dries' kan gewoon de naam zijn van een driehoekig stuk grond. Welke betekenis hier bedoeld wordt is moeilijk te achterhalen. Er was een driehoekig perceel halverwege de straat. Maar de Desselgemdries was ook lange tijd de dichtst bebouwde - dus oudste - wijk van Desselgem. In de kleine huisjes woonden de loonwerkers van de Desselgemse pachthoeven, zoals de Meierie.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Desselgemseweg</naam>
<locatie>straat in Waregem, in het verlengde van de Jozef Duthoystraat, leidend naar Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>In de 18de eeuw heette deze straat de Cleene Heerstraete (cf. Ducatteeuw en Debrouwere 1975, p. 87; zie ook bij Deerlijkseweg). De heerweg leidde van Waregem over Desselgem naar Beveren-Leie, waar een deel van de weg trouwens zijn oude naam behouden heeft.De wieg van het huidige Desselgem stond op de grens met Ooigem, in de ruime bocht van de (oude) Leie, bij het huidige Munkenhof. In de 5de of 6de eeuw vestigden zich hier, vlakbij de droge en vruchtbare kouterruggen een groep Franken, onder leiding van een zekere Thrassald. De naam van het clanhoofd, samengesteld uit thrasa-walda, betekent letterlijk: 'dreigende-heerser'. Naar Frankisch gebruik noemden de immigranten hun nederzetting 'het heem van de lieden van Thrassald', in het Frankisch Thrassald-inga-haim. Later vervormde deze naam achtereenvolgens tot Thrassaldingehem, Threslingim, Terslingem, Derselghem en Desselghem, om tenslotte zijn huidige spelling te krijgen. De oorspronkelijke nederzetting moet een kleine hofstede geweest zijn, met gebouwen uit hout, leem en riet, omgeven door een achtvormige wal.De hoeve wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde uit 964, als onderdeel van de uitgebreide schenking die de graaf van Vlaanderen doet aan de Sint-Pietersabdij van Gent: "Thrasselingehim cum ecclesia". De Sint-Pietersabdij kiest Thrasselingehim boven alle andere hofsteden van de schenking als bestuurscentrum voor haar nieuwe bezittingen. Dit wijst erop dat het toen al een bijzondere hofstede moet geweest zijn. Een belangrijke troef was zeker de ligging, ongeveer in het midden van het domein, beschermd door een natuurlijke hindernis, en goed bereikbaar, met de Leie vlakbij en de oude heerweg Gent-Kortrijk iets verderop zuidwaarts.Twee eeuwen lang woonden en werkten er benedictijnermonniken op de hoeve. Uit die beginperiode dateert de nieuwe naam voor Thrasselingehim : Monnikenhof of Munkenhof. In de 12de eeuw werd het Munkenhof een klassieke pachthoeve. Onder de Sint-Pietersabdij groeide de schenking van graaf Arnulf uit tot een heerlijkheid van ruim 1500 hectaren, met tal van lenen en achterlenen. De kernhofstede kreeg een nieuwe omwalling en grotere gebouwen. In de loop van de eeuwen kalfde de machtige Sint-Pietersheerlijkheid wel enigzins af onder druk van de Vlaamse graven, maar desondanks bleef de abt van Sint-Pieter tot aan de Franse Revolutie een van de machtigste heren in de streek tussen Gaverbeek en Leie.Het kerkje van (de hofstede) Thrasselingehim was een klein, lemen gebouwtje, meer een grote kapel, dat zich bevond vlakbij de hoeve, waar nu de gekanaliseerde Leie stroomt. Net als de kerkjes van de omliggende Leiedorpen (Sint-Eloois Vijve, de oude kerk van Beveren, Sint-Baafs Vijve, enz.) stond de eerste kerk van Desselgem dus vlakbij de Leie. Toen het kerkje verhuisde naar de huidige standplaats, enkele honderden meters verwijderd van hofstede en Leie, bleef men het de "kercke van Desselghem" noemen. De naam ging over op de parochie die ontstond op die plaats, en die op zijn beurt op de gemeente die er na de Franse Revolutie werd afgebakend. De keuze van de Sint-Pietersabdij voor Thrasselingehim heeft er dus voor gezorgd dat het dorp dat groeide in de buurt van de hofstede, de naam Desselgem kreeg, in plaats van Teppegem of Steenbeke, de twee andere Germaanse nederzettingen op het grondgebied van de huidige gemeente.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Drogenboomstraat</naam>
<locatie>straat op Eertbrugge, tussen de Zultse- en de Kruishoutemseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Het gehucht rond het kruispunt met de Zultseweg werd eeuwen geleden al de drogenboom genoemd. In 1649 was er al een herberg 'den Droogen Boom' (cf. Deflou), die nog bestond enkele tientallen jaren geleden. Een van de betekenissen die 'droog' vroeger had, was 'verdroogd, verdord' (cf. Verdam en Verwijs). Een 'drogen boom' was dus een dode, verdorde boom. Dit doet vermoeden dat de straat genoemd werd naar een boom die was afgestorven en lange tijd verdord bleef staan. Die boom zou bij de ingang van de herberg gestaan hebben. Rond 1960 stond er nog een namaak boom in beton.Toch is het de vraag of de fameuze boom de eigenlijke oorsprong was van het toponiem. In 1518 werd die plaats namelijk ande draeyboem genoemd. Er moet in die tijd, vlakbij de gemeentegrens met Zulte, een 'draeyboem' of slagboom gestaan hebben, bestemd voor het heffen van invoerrechten (cf. van den Hende 1958). Het is mogelijk dat toen de slagboom verdwenen en vergeten was, de plaatsnaam werd geïnterpreteerd als 'droog(e) boom'.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Eikenlaan</naam>
<locatie>straat op het Gaverke. De vroegere Eikenlaan, aangelegd in 1965, werd in 1990 verlengd met het deel van de Baanstknokstraat, gelegen tussen het kruispunt met de Roterijstraat en Rijksweg 382.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Eik is samen met de Tamme Kastanje en de Beuk de bekendste vertegenwoordiger van de beukachtigen (Fagaceae ). Bij ons het best bekend zijn de Zomereik (Quercus robur) en de Wintereik (Quercus petraea). Zowel robur ( hard hout') als petra ( rots') verwijzen naar het stevige hout van de eik. Beide kunnen tot 40 m hoog worden, en hebben de typische brede vorm van eiken, met zware kronkelige, zijwaarts groeiende takken. De eik maakte deel uit van de wouden die in de oudheid grote delen van Europa bedekten. Hij is door de eeuwen heen ook op grote schaal aangeplant voor de houtproduktie. Voor langere stukken is de Wintereik het meest geschikt doordat die een rechtere hoofdstam heeft, die tot hoger in de kroon doorloopt dan bij de Zomereik.Het gemakkelijk herkenbare blad is langwerpig ovaal, tot 12 cm lang en 7 cm breed, en rond gelobd. De bovenzijde is matglanzend groen, de onderzijde iets lichter en dunbehaard. Het blad van de Zomereik is ongesteeld en asymmetrisch. Dat van de Wintereik is regelmatiger, en duidelijk gesteeld. De schors van de eik is grijs met horizontale en verticale richels, en bevat tannine, een stof die gebruikt wordt voor het looien van leer. Eikeschors heeft een ontsmettende en bloedstelpende werking, en wordt verwerkt in brandwondenzalf en snuifpoeder tegen neusbloedingen. Een afkooksel van de schors wordt gedronken tegen diarree en keelpijn.De eikels van de Zomereik worden tot 4 cm lang, hebben donkere strepen in de lengte, en hangen aan een lange dunne steel. De eikels van de Wintereik zijn iets korter, tot 3 cm, en zitten direct vast aan de twijgen. Vroeger hadden eikels een belangrijke functie als varkensvoer, zoals blijkt uit het volgende fragment uit een akte uit 964, die de schenking bevestigt van landerijen en bossen uit het Waregemse aan de Gentse Sint-Pietersabdij: '... et forestum Methela ubi possunt sanginari mille porci et Sausele ubi CCCC ...'. Vrij vertaald: '... en het Methelawoud waar duizend varkens kunnen gemest worden en Sausele waar er 400 (gemest kunnen worden) ...'. Het Methelawoud bedekte tot laat in de Middeleeuwen grote delen van Beveren, Desselgem en Waregem (zie ook <a href="../gg0104.html">
<naam>De Gavergids</a>, jg. 1, nr. 4). Hoe meer eiken er stonden, hoe meer varkens het bos kon voeden, en dus hoe waardevoller het was. In het park Casier zijn verschillende oudere en jongere Zomereiken te vinden. Drie mooie exemplaren staan bij de ingang aan de Keukeldamstraat, tussen het kapelletje en de Gaverbeek. Vlakbij het deurtje in de muur van het O.L.V. Hemelvaart-instituut is een Moeraseik (Quercus palustris) te bewonderen. Moeraseiken komen in de natuur voor in moerassige bossen. Ze worden tot 30 m hoog en hebben een gladde grijze schors. Hun glanzend groene bladeren zijn tot 15 cm lang en 12 cm breed, zijn diep ingesneden en hebben opvallend lange spitsen (i.p.v. ronde lobben). De eikels zijn maar anderhalve cm lang en zitten gevat in een ondiep, schotelvormig napje.Iets verder tegen de schoolmuur staat ook een Amerikaanse Eik (Quercus rubra), een soort oorspronkelijk afkomstig uit het oosten van de V.S. en Canada. De Amerikaanse Eik heeft diep ingesneden, matgroene bladeren die tot 20 cm lang kunnen worden, en spitse lobben hebben. De eikels zijn zo'n 3 cm lang en zitten net als bij de Moeraseik in een ondiep napje. In de herfst kleurt de Amerikaanse Eik schitterend roodbruin. (zie ook <a href="bomen.html">
<naam>De boom in</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Flanders-Fieldweg</naam>
<locatie>weg vanaf de ingang van het Flanders Field Monument, door het bedrijvencentrum, naar de Anzegemseweg. De straatnaam dateert uit 1960.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Het Waregemse 'Amerikaans kerkhof' is de enige begraafplaats in België voor Amerikaanse soldaten gesneuveld in de eerste wereldoorlog. De begraafplaats is genoemd naar het, in de Angelsaksische wereld, beroemde gedicht 'Flanders Field' van de Canadees John McCrae (1). Ze werd aangelegd in 1922, en werd in zijn huidige vorm ingehuldigd op 8 augustus 1937. De begraafplaats wordt nog altijd onderhouden door de Amerikaanse Commissie voor Oorlogsmonumenten. Elk jaar vindt er op het einde van mei 'Memorial Day' plaats, een op en top Amerikaanse militaire plechtigheid ter nagedachtenis van de oorlogsslachtoffers.</verklaring>
<noten>(1) John McCrae schreef het gedicht tijdens de oorlog te Boezinge, bij Poperinge, waar hij werkte als arts. Hij overleed aan de gevolgen van een longontsteking in 1918.</noten>

<naam>Galgestraat</naam>
<locatie>straat op Potegem, lopend van het kruispunt met de Brouwerij- en Bessemstraat tot aan de gemeentegrens met Wortegem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Galgestraat was lange tijd de hoofdverbinding met Wortegem. De naam komt al voor in 1846. Volgens van den Hende waren er in Waregem twee heerlijkheden met rechtsmacht in alle graden (en bijgevolg ook het recht om de doodstraf uit te spreken) : Nieuwenhove en Potegem. Beide heerlijkheden hadden dan ook een galg. De galg van Potegem stond aan de grens met Wortegem, op het kruispunt van de huidige Galge- en de Bosstraat, dichtbij restaurant ''t Oud Konijntje'. Reeds in 1614 vindt Deflou het toponiem de galghevelden voor deze plaats. De galg van Nieuwenhove stond tegen Ingooigem.Nochtans waren dat niet de enige galgen in Waregem. Er stond ook een galg, en een schandpaal op het einde van de Stormestraat, bij de splitsing van de weg naar Deerlijk en Desselgem. Die plaats werd op het einde van de 19de eeuw nog het strop genoemd. (1) Het is niet duidelijk bij welke heerlijkheid deze galg hoorde.Ondanks de aanwezigheid van een aantal galgen, zouden er niet zo veel executies hebben plaatgevonden in Waregem. De galgen waren vooral bedoeld als waarschuwing voor reizigers die het grondgebied van de heerlijkheid betraden, en als symbool van de macht van de plaatselijke heer.</verklaring>
<noten>(1) cf. G. Algoet, ' Het strop', 7de Jaarboek van de Geschied- en Heemkundige Kring 'De Gaverstreke', Waregem, 1979, p. 436-437.</noten>

<naam>Gaverkestraat</naam>
<locatie>straat op het Gaverke, langs de spoorweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam dateert pas uit 1960, maar de plaatsnaam is veel ouder. Al in 1562 wordt Tgaverkin genoemd als een van de 8 wijken van Waregem (cf. Algoet 1986). Een 'gaver', zoals ook in Gaverbeek, was een laaggelegen, drassig terrein. Het woord gaat terug op het Germaanse gabra dat 'moeras' betekende.Toch is het niet zeker dat we hier inderdaad te maken hadden met een drassig gebied. In een document van 1726 wordt vermeld dat de Huiskouters, een uitgestrekte partij akkerland op het Gaverke, afhankelijk zijn 'van heere van huijsgaeuere', m.a.w. de Heer van Huise en Gavere (cf. van den Hende 1958, p. 90). Volgens van den Hende ontleent het Gaverke (en waarschijnlijk alle andere 'gaver'-toponiemen in Waregem, inclusief de Gaverbeek) dan ook zijn naam aan het huis dat al vanaf de 15de eeuw veel bezittingen had op die plaats (en in de rest van Waregem). (1)</verklaring>
<noten>(1) cf. Opsommer 1983, p. 219. Voor wat meer gegevens i.v.m. de heerlijkheid Oplozer-Huise, zie bij Hoogmolenstraat.</noten>

<naam>Harelbekestraat</naam>
<locatie>smal straatje, dat parallel met de Deerlijkseweg door de weiden van Spitaal richting Deerlijk loopt</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>In 1614 is al sprake van den Harelbeekschen wegh (cf. Deflou). Deze straat is een deel van een oude weg die vanaf Spitaal, door de velden naar Harelbeke liep. De oudste bron voor het toponiem Harelbeke, toen Harlabeca gespeld, dateert uit 1035. Harlabeca is een samenstelling van de Germaanse elementen harula- en baki-. Baki- betekende gewoon 'beek'. Wat bedoeld werd met harula- is minder duidelijk. Mogelijk is het de diminutiefvorm (verkleinwoord) van haru-, wat 'zandige heuvelrug' betekent. Ook mogelijk is dat harula- hier 'vlasvezel' betekende. Harelbeke zou dan 'beek bij een kleine zandige heuvelrug' betekenen of 'beek in een gebied waar veel vlas groeit'. De tweede betekenis spreekt tot de verbeelding, gezien de vlasnijverheid in onze streek. Het Germaanse harula- ligt ook aan de oorsprong van de oude term voor 'vlasstengel' : 'herel' (cf. de Bo).</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Hazelaarlaan</naam>
<locatie>straat in Sint-Eloois-Vijve</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De gewone Europese Hazelaar (Corylus avellana) behoort net als de Els en Haagbeuk tot de familie van de berkachtigen (Betulaceae). In het wild komt hij meestal voor in de vorm van verspreid staande bosjes, die tot 10 m hoog kunnen worden. Vroeger was de heester een alledaagse verschijning, maar stilaan wordt hij zeldzaam. Er is ook een Boomhazelaar (Corylus colurna), een breed kegelvormige boom die zo'n 25 meter hoog kan worden.Het blad van de gewone Hazelaar is breed eirond, tot 15 cm lang en 10 cm breed, en grof dubbel gezaagd. De bovenzijde is donkergroen en bijna glad. Aan de onderzijde zijn de nerven behaard. Vroeger werden gedroogde hazelaarbladeren wel eens gebruikt als surrogaat voor tabak. De schors is grijs en kurkachtig. De mannelijke katjes zijn geel, tot 8 cm lang en worden al in de herfst gevormd. De veel kleinere vrouwelijke katjes zijn rood en verschijnen pas in de lente.Het best bekend is de Hazelaar om zijn lichtbruine, ronde nootjes. Ze zijn omsloten door een diep gelobd omhulsel, en hangen in trosjes aan de twijgen. De noten zijn niet alleen lekker maar ook zeer voedzaam. Per 100 gr bevatten ze 620 Kcal, een caloriewaarde die alleen overtroffen wordt door walnoten en paranoten. Niet voor wie op dieet is dus! Hazelnoten kunnen vers gegeten worden (als ze rijp zijn natuurlijk) maar kunnen ook worden verwerkt in gebak en likeur. De olie van de noten wordt gebruikt in de keuken, in parfums en zeep, als massage-olie en als smeerolie. Fijngemalen noten worden verwerkt in gezichtsmaskers. En voor de paragnosten onder u: hazelaartakken zijn hét materiaal bij uitstek voor het vervaardigen van wichelroeden.In het gemeentepark is een hele zone Hazelaars aangeplant tussen de vijver en de muur van de meisjesschool. Dit is geen toeval, want in het verleden werden Hazelaars speciaal aangeplant voor brandhout en voor het winnen van stokken en staken. Wanneer de bosjes na 7 jaar gekapt worden, schieten uit de stomp telkens weer nieuwe levenskrachtige loten op. Dit hakken en teruggroeien kan honderden jaren doorgaan. De staken werden gebruikt voor omheiningen en dakspanten, voor het bouwen van hutten en het stutten van hooimijten, klimplanten en drooglijnen. (zie ook <a href="bomen.html">
<naam>De boom in</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Hoge Kouter</naam>
<locatie>recente woonwijk, aangelegd in 1981, langs de Roterijstraat, vlakbij de Stuifkouter en de Mussekouter</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Oorspronkelijk was een kouter een open, vruchtbaar, gemakkelijk te bebouwen veld. Later werd 'kouter' algemeen gebruikt voor 'omheind stuk akkerland'. De oorspronkelijke kouters waren de oudst bebouwde gronden van de gemeente. Vaak waren ze al in gebruik tijdens de Gallo-Romeinse periode, dus voor de Frankische nederzettingen. (1) De oude kouter-toponiemen zijn dan ook te vinden in of vlakbij het centrum van de gemeente. Voorbeelden voor Waregem waren de Potegemkouter, Damkouters en Grote Kouter (cf. van den Hende 1958). De oude kouters waren ook meestal hoog gelegen. Laaggelegen, drassige gronden waren namelijk moeilijker te bewerken, en werden pas veel later in cultuur gebracht.Het is niet duidelijk of het hier gaat om een kouter van de eerste of tweede generatie. Deflou vermeldt de hooge kouter pas in 1907.</verklaring>
<noten>(1) Het woord 'kouter' gaat trouwens terug op het Latijnse 'cultura'.</noten>

<naam>Hoogmolenstraat</naam>
<locatie>straat op ten Heede, tussen de Desselgemse- en de Deerlijkseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De naam herinnert aan de staakmolen (zie ook bij Molenstraat) die gebouwd was op een heuveltje - vandaar 'hoogmolen' - langs de huidige Hoogmolenstraat. De geschiedenis van de molen gaat waarschijnlijk terug tot in de 14de eeuw. In geschreven bronnen wordt hij vermeld vanaf 1555. Toen sprak men nog van de hooge meulene (cf. van den Hende 1958). In onze eeuw raakte de molen geleidelijk in verval, en werd tenslotte afgebroken in december 1971. Toch is hij niet echt verdwenen, want in augustus 1973 werd hij volledig gerestaureerd terug opgebouwd op de Hoge Kouter te Huise, een deelgemeente van het Oostvlaamse Zingem, waar hij in de weekends gebruikt wordt als lesmolen voor amateur-molenaars. (1) Een interessant detail is dat Waregem en Huise in het verleden ook al met mekaar te maken hadden. In de 15de eeuw namelijk was een groot deel van Waregem (ongeveer een vierde) afhankelijk van de heerlijkheid Oplozer-Huize, een van de belangrijkste heerlijkheden in de Kasselrij Oudenaarde, die bestuurd werd vanuit Huise. De domeinen in Waregem en Huise hebben bovendien lange tijd een feodale (zij het niet geografische) eenheid gevormd. De heren van Huysse hadden een schepenbank op de Waregemse markt, bij het begin van de huidige Keukeldam, de Vierscaere van Huysse genaamd. (2)</verklaring>
<noten>(1) E. Debrouwere en M. Ducatteeuw wijdden een uitgebreid artikel aan de verdwenen molen : 'De Waregemse Hoogmolen ... te Huise' (1981). Het artikel bevat verscheidene tekeningen en foto's van de molen. (2) cf. Opsommer, R., 'Waregemse territoria onder Oplozer-Huise, 15de eeuw', 1983.</noten>

<naam>Kamilleweg</naam>
<locatie>straat in het westen van Beveren-Leie, tussen de Grote- en Kleine Heerweg, rond de vroegere Meiweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Kamille, dat in Waregem Kantjoen wordt genoemd, behoort net als de Korenbloem tot de Composietenfamilie. Echte Kamille of Matricaria chamomilla (links op de tekening) is een eenjarige, licht aromatische plant, die 15 tot 60 cm hoog wordt en algemeen voorkomt op zonnige plaatsen op kalkhoudende kleigrond, in open bermen en langs wegen. De famielienaam 'Matricaria' is afgeleid van het Latijnse matrix ('baarmoeder'). De plant werd namelijk gebruikt bij zwangerschap en bevallingen. Daarnaar verwijst ook de naam Moederkruid. De soortnaam 'chamomilla' is afgeleid van het Griekse chamai ('klein, nederig, op de bodem') en melon ('appel'), en betekent dus 'op de bodem groeiend appeltje'. Dit verwijst naar de geur en vorm van de bloemen. Men noemde de plant ook wel eens Appellijn.De reukloze bladeren van de Echte Kamille zijn gedeeld in lange lijnvormige slippen, waarbij de middennerf amper breder is dan de grote zijslippen. De plant bloeit van mei tot juli met kleine, naar honing geurende bloemen. Het gele kegelvormige hoofdje is samengesteld uit buisvormige schijfbloempjes en heeft een krans van 10 tot 13 witte lintvormige bloemblaadjes. Kort nadat de bloem zich opent, gaan deze kransblaadjes omlaag staan. De vrucht is grijs, haarloos en bevat één zaadje.Valse Kamille of Anthemis arvensis (rechts op de tekening) komt vooral voor op zandig akkerland. 'Anthemis' is het verkleinwoord van het Griekse anthos ('bloem'). De officiële naam betekent dus gewoon 'bloempje dat op akkers groeit'. Valse Kamille werd ook Zere-ogenbloem genoemd. Men kookte de plant namelijk in melk en streek het papje op de pijnlijke ogen. Roomse kamille of Anthemis nobilis ('edel bloempje') is sterk aromatisch. De naar appelen geurende bladeren worden gebruikt als snuif en in potpourri. Stinkende Kamille of Anthemis cotula daarentegen ontleent zijn naam aan de onaangename geur die vrijkomt wanneer je over de blaadjes wrijft.Alle Kamilleplanten hebben geneeskrachtige eigenschappen, en worden veelvuldig gebruikt in de homeopathie. Ze bevatten belangrijke mineralen en zijn rijk aan vitamine A. Van de gedroogde bloemen maakt men digestieve, zenuwstillende en kalmerende thee, die rusteloze kinderen sust, nachtmerries en slapeloosheid voorkomt, en misselijkheid onderdrukt. De etherische plantolie vermindert ontsteking en bevordert het herstel van eczeem en wonden. Olie van Echte Kamille versnelt ook het herstel van de lever.Het afkooksel van de bloemen verzorgt en blondeert het haar. Opgelost in het badwater verzacht en bleekt het de door zon of wind beschadigde huid. De ontstekingswerende, pijnstillende en ontsmettende eigenschappen helpen ook tegen urineweginfecties, luieruitslag, kies- en oorpijn. Bestanddelen van de bloem zijn zelfs kankerbestrijdend. In de tuin is Kamille een ware plantendokter, die naburige kwijnende planten er weer bovenop helpt. Een echt engeltje-doet-al dus. (zie ook <a href="bloemen.html">
<naam>Lente in de straat</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Karmeldreef</naam>
<locatie>straat op de Karmel, tussen de Galgestraat (''t Oud Konijntje) en de Bergstraat (het 'Happy' sportcentrum)</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Tot in 1947 was dit nog een deel van de Galgestraat. De straat wordt nu genoemd naar het domein waar ze door loopt, dat op z'n beurt z'n naam ontleent aan de orde waartoe de zusters behoren die het domein nu bewonen, de Karmelietessen.In de 18de eeuw was het domein een uitgestrekt heidegebied genaamd de Hulle Beirgh ('hulle berg', anno 1713, cf. van den Hende 1958). 'Hul' is afgeleid van 'hil(le)' wat 'aardhoop, heuvel' betekende. Eigenlijk was Hulle Beirgh dus een tautologie. Waarschijnlijk werd het element 'berg' er op een bepaald ogenblik aan toegevoegd, toen men het eerste element niet meer begreep.In 1880 was het domein eigendom van de rijke familie Delespaul, en reikte toen nog tot aan de Kalkhoevestraat. Het landhuis van de familie werd het kasteel van den Berg of Chateau du Mont genoemd. In 1922 verkocht de familie het ruim 23 ha. grote domein aan de Apostolische Karmelietessen, een zustercongregatie uit Marche-les-Dames, die er kort daarop een klooster en rust- en verzorgingsoord oprichtten. (1)</verklaring>
<noten>(1) Een korte beschrijving van de recente geschiedenis van de Karmel is te vinden in G. Algoet, 1973.</noten>

<naam>Keukeldam</naam>
<locatie>straat in het centrum, leidend naar de Zultseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Keukeldam volgt het traject van de Kleine Heerweg, een afsplitsing van de Grote Heerweg die Gent verbond met Kortrijk. Het tweede deel van de naam keukel-dam verwijst naar een ondertussen verdwenen dam op de Gaverbeek. (zie ook Spei en Damweg)De oorsprong van 'keukel' is minder duidelijk. Volgens Guy Algoet (persoonlijke notities) is 'keukel' een vervorming van 'kannuniken'. Bedoeld worden de kannuniken van het kapittel van Doornik, die veel bezittingen hadden in het centrum van Waregem, onder andere het gebied rond de Keukeldam. De overgang van 'kannuniken' naar 'keukel' lijkt echter taalkundig erg onwaarschijnlijk.Keukeldam zou ook kunnen betekenen 'dam gelegen langs de Keukelmeersen'. De Keukelmeersen waren een laaggelegen, drassig gebied, vlakbij het centrum, waar nu o.a. de stadionvijvers zijn (zie ook bij Meerstraat). Volgens van den Hende (1958, p. 104) was een 'keukel' of 'koekel' een 'bolvormige hoogte, een kleine verhevenheid'. Middenin de Keukelmeersen lag inderdaad zo'n kleine hoogte, de Varenberg genaamd. (1)Het Woordenboek der Nederlandsche Taal suggereert een derde mogelijke interpretatie voor 'keukel'. Een van de betekenissen van het oude werkwoord 'keukelen' was 'vogels vangen'. Meer specifiek was het een niet meer bekende manier om snippen te vangen of jagen. Deze betekenis is het vermelden waard omdat niemand minder dan Guido Gezelle ze persoonlijk hoorde en optekende te Waregem. Keukelmeersen zou dan betekenen 'plaats waar snippen (of andere watervogels) worden gevangen'.</verklaring>
<noten>(1) In oude documenten uit de 15de en 16 eeuw wordt het toponiem Keukelmeersen op tal van wijzen gespeld : kuekenmeersch (1487), cueke mersch (1505), Kueklemeersch (1516), chuekelmersch (1525), kuekelmeersch (1559), cuckelmersch (1649). Dit zou erop kunnen wijzen dat het woord 'keukel' toen al niet meer gebruikelijk was (cf. van den Hende 1958, aanvulling p.12).</noten>

<naam>Klaverstraat</naam>
<locatie>straat in het westen van Beveren-Leie, tussen de Grote- en Kleine Heerweg, rond de vroegere Meiweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Twee groepen planten van de familie van de Vlinderbloemigen of Leguminosae worden in het Nederlands 'klaver' genoemd: de Medicago- en de Trifolium-groep. Tot de eerste groep behoren o.a. Hopklaver en Rupsklaver. Tot de tweede groep behoren de bekendere Rode - en Witte Klaver. Rode Klaver of Trifolium pratense, ook wel Weide-, Paarde- of Brabantse Klaver genoemd, wordt 15 tot 45 cm hoog en komt voor op vochtige graslanden en bouwland. De Latijnse familienaam Trifolium wijst op de typische driedelige blaadjes. Soms vind je een 'klavertje vier', waarvan gezegd wordt dat het geluk brengt. Dit geldt alvast niet voor het klavertje vier zelf, want dat wordt onmiddellijk geplukt.De elliptisch ronde Klaverblaadjes hebben dichtbij de voet meestal een lichte halvemaanvormige tekening. De plant bloeit van juni tot september met twee paarsrode bolronde bloempjes per stengel. De bloemen zijn rijk aan nectar, en worden dan ook druk bezocht door bijen. Klaverhoning is een van de zoetste soorten honing.Witte Klaver of Trifolium repens, ook Wilde Klaver genoemd, heeft lange kruipende stengels die op de knopen wortel kunnen schieten. De lichtgroene blaadjes zijn ongesteeld en hebben fijn getande randen. De bolvormige bloempjes zijn wit of bleekroze. Wanneer ze uitgebloeid zijn, worden ze bruin.Zowel Rode - als Witte Klaver worden al sinds eeuwen verbouwd als voedergewas. De bladeren zijn namelijk rijk aan eiwitten en mineralen en vormen een belangrijke aanvulling op het dieet van grazend vee. Klaver is bovendien een eenvoudige maar waardevolle bodemverbeteraar. Net als alle Vlinderbloemigen heeft de plant namelijk de eigenschap in zijn wortels stikstof uit de lucht op te slaan.Omwille van zijn ontstekingsremmende eigenschappen wordt Klaver gebruikt bij huidklachten en artritis. Het gaat ook bloedstolling tegen, en wordt daarom preventief gebruikt tegen hartinfarcten. Bestanddelen van de plant remmen de groei van sommige tumoren, en worden gebruikt tegen verschillende kankersoorten. Dagelijks een kopje bloementhee bijvoorbeeld zou helpen tegen borstkanker. De bloemen van Witte Klaver werden vroeger in brood verwerkt. De bladeren werden gebruikt als bloedstelpend middel en tegen darmklachten. (zie ook <a href="bloemen.html">
<naam>Lente in de straat</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Liebaardstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam wordt voor het eerst vermeld in 1463, maar is waarschijnlijk veel ouder. De Liebaardstraat vormde samen met de Ooigemstraat de verbinding tussen het Munkenhof en de Meierie, de zetel van de Desselgemse meier. Kort na het verwerven van de nieuwe gronden stelde de Sint-Pietersabdij een meier aan die verantwoordelijk was voor orde en wet binnen de uitgestrekte heerlijkheid, en voor de bescherming van het grondgebied tegen al te hebberige heren. De meier was een soort gerechtsofficier, een belangrijk man dus, en verdiende dan ook een waardige woonst. Het werd de centraal gelegen hofstede Teppegem, die van dan af de Meierie werd genoemd.De Desselgemse meier was officieel leenman van het Munkenhof, maar algauw begon hij zich onafhankelijk op te stellen van de abt-leenheer in het verre Gent. Dit leidde natuurlijk tot allerlei conflicten en machtsbetwistingen tussen de monniken en de meiers. Ruim drie eeuwen lang, van begin 13de tot rond 1630, was het meierschap in handen van de adelijke familie van Halewijn. Door de afwezigheid van de eigenlijke heer waren de van Halewijns al die tijd officieus heer van Desselgem. Het wapenschild van de familie toonde drie leeuwen van sabel (zwart), geklauwd, getongd en gekroond van goud (geel), op een veld van zilver (wit). Het schild met de heraldische leeuwen, léopards in het Frans, liebaarden in het Middelnederlands, moet lange tijd zichtbaar geweest zijn in het straatbeeld, vandaar de naam van de straat.Toen de Desselgemse parochiekerk in de 12de eeuw door de grote bevolkingstoename dringend toe was aan verruiming, werd ze niet heropgebouwd op haar toenmalige plaats bij het Munkenhof, maar op de huidige standplaats, ongeveer halfweg tussen Munkenhof en Meierie. Ongetwijfeld hebben de meiers hier een hand in gehad. Wie de parochiekerk binnen z'n invloedssfeer had, was zo goed als heer van het dorp. Met de oude ligging zullen de van Halewijns geen genoegen meer hebben kunnen nemen.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Lindestraat</naam>
<locatie>straat in Sint-Eloois-Vijve</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>In de Lage Landen komen zo'n 30-tal soorten linden voor. De bekendste daarvan zijn de Grootbladige Linde (Tilia platyphyllos), de Kleinbladige Linde (Tilia cordata) en de Hollandse Linde (Tilia x vulgaris), een kruising tussen de eerste twee. Linden kruisen gemakkelijk en zijn daardoor moeilijk te determineren. Het meeste kans hebt u een Hollandse Linde aan te treffen.Een volwassen Linde is breed zuilvormig en tot 25 m hoog. Het blad van de Grootbladige Linde is rond, tot 12 cm lang en 10 cm breed, heeft een scheve hartvormige voet en een korte spits. De rand is licht gelobd en scherp gezaagd. De diepgenerfde bovenzijde is donkergroen, de onderzijde iets lichter. De jonge lentebladeren zijn eetbaar. Het blad van de Kleinbladige Linde ziet er grotendeels eender uit, maar wordt amper 7 cm lang en is minder uitgesproken generfd. Het blad van de Hollandse Linde zit daar ergens tussenin. In de zomer zijn de bladeren van lindebomen bedekt met honingdauw, een kleverige, suikerachtige substantie die afgescheiden wordt door bladluizen. Een regenbui wast de bladeren weer schoon ... maar verandert de onder de boom geparkeerde auto's in kleverige vliegenvangers. Automobilisten vermijden dus best schaduwrijke parkeerplaatsen onder lindebomen! In de herfst kleurt de Linde helder geel.De kleine vruchtjes van de Linde zijn rond, houtig en grijsgroen. De schors is grijs en ondiep gegroefd, en bevat stoffen die heilzaam zijn tegen nierstenen, jicht en hartziekten. Van de linnenachtige vezels onder de schors werd vroeger touwen, borstels en matten gemaakt ... geen 'linnen matten' maar 'linde-matten' dus! De twijgen leveren uitstekende houtkool, die niet alleen gebruikt wordt door tekenaars, maar ook in geneesmiddelen en om voedsel te roken. Lindehout is zeer duurzaam en ideaal voor snij- en beeldhouwwerk. Het wordt speciaal gebruikt voor klankborden van muziekinstrumenten, en voor allerlei huishoudelijke artikelen.De kleine, lichtgele bloemen hangen in trossen, en zijn bijzonder geurig. Elke tros heeft een lichtgroen schutblad dat tot 10 cm lang wordt. Van de bloemen van de Groot- en Kleinbladige Linde wordt een thee getrokken die de spijsvertering stimuleert, de transpiratie bevordert en een kalmerende werking heeft. Een huismiddeltje dus tegen tegen stress en slapeloosheid, bij verkoudheid, griep en hoofdpijn, en tegen te hoge bloeddruk en aderverkalking. Lindebloesems leveren ook bijzonder lekkere honing. Lindewaterwordt gebruikt in badwater voor het verzachten van reumatische pijn.In het gemeentepark staan verschillende gewone linden, o.a. aan weerszijden van het kromme bruggetje tussen de twee vijvers. Tussen het kasteel en de paardenstallen staat een bijzonder mooie, stokoude Zilverlinde (Tilia tomentosa), een aparte soort die zijn naam dankt aan het feit dat de onderkant van de bladeren opvallend witbehaard zijn. De Zilverlinde wordt gemeden door bijen omdat zijn bloemengeur voor hen dodelijk is. (zie ook <a href="bomen.html">
<naam>De boom in</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Meersstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum, langs het voetbalstadion, het zwembad en de nieuwe sporthal de Link</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De algemene betekenis van 'meers' was 'laaggelegen, drassige weide, gewoonlijk langs een waterloop'. De Meersstraat leidde naar de vroegere Keukelmeersen, het laaggelegen gebied tussen de huidige Henri Lebbestraat, de Stormestraat en de Gaverbeek. In de 19de eeuw was het een uitgestrekt, moerassig gebied, begroeid met riet, biezen, mos, wilgen, etc. Het lag amper boven het zomerpeil van de Gaverbeek, zodat het geregeld blank stond. Talloze greppels, sloten en grachten zorgden voor de ontwatering. De Stroomgracht, die uitmondde in de Gaverbeek aan het Schofke, een kleine stuwsluis, verdeelde de Keukelmeersen in de voormeersen en de achtermeersen. Er was ook Den Heuvel (die nooit overstroomde), het Vortenbos (letterlijk 'rot bos', gelegen in het laagste gedeelte), en de doolagen ('dode lagen', een gevaarlijk moerasveen, zonder draagkracht). In de Keukelmeersen werd vis gevangen en waren putten aangelegd voor het roten van vlas. Het gevaarlijke gebied was natuurlijk ook een ideale voedingsbodem voor spookverhalen en bijgeloof. (1)</verklaring>
<noten>(1) cf. J. Vanthuyne, 'De Keukelmeersen in het werk van Leonce Ducatillon', De Gaverstreke, 1973.</noten>

<naam>Mirakelstraat</naam>
<locatie>landelijke weg op Nieuwenhove, die loopt van het kruispunt met de Spitaal-, Caseel- en Achterstraat, over de Deerlijkse- naar de Vichtseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straat heette tot 1 oktober 1990 de St.-Jansweg (zie bij Spitaalstraat). De nieuwe straatnaam is recent en verwijst naar de 'wonderbaarlijke' bouwgeschiedenis van de kerk van Nieuwenhove. De koppige inwoners van Nieuwenhove, o.l.v. Jules Haerinck en Kamiel Vandeputte bouwden de kerk tussen 1894 en 1895 (zie ook bij Jules Haerinck- en Kamiel Vandeputtestraat). Gaston Martens verwerkte de gebeurtenissen in z'n toneelstuk 'Dorp der Mirakelen' (zie bij Gaston Martensstraat). Hij noemde de protagonisten Pier Amerlinck en Zientje, en het dorp Waterland. Volgens N. Follens (cf. Follens & Verplaetse 1985, pp. 84-85). was het echte 'mirakel' van het 'dorp der mirakelen' het feit dat de Nieuwenhovenaren het werk tot een goed einde brachten, zonder de minste financiële of morele steun van het Waregemse gemeentebestuur of het bisdom van Brugge.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>de Mote</naam>
<locatie>straat in het centrum van Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Een mote was een kunstmatige hoogte, gevormd door de aarde afkomstig van het uitgraven van een (cirkelvormige) gracht of wal (moat in het Engels). Op deze plaats stond de oude pastorie van Desselgem. Eerst was het een bescheiden hoevetje, met het stro-en-lemen woonhuis op de mote. Op het einde van de 17de eeuw liet pastoor Cruijcke het woonhuis vervangen door een stenen pastorie. Bij die gelegenheid werden ook de hoevegronden vrijgegeven voor het bouwen van huizen. De bebouwing van deze gronden vlakbij de kerk was een belangrijke factor in de ontwikkeling van de Desselgemse dorpskern. Eind 19de eeuw was de pastorie op de mote hopeloos vervallen. In 1890 liet pastoor Fideel Van Steenhuyse de belabberde toestand van het gebouw vaststellen door een provinciaal architect. Zijn vernietigend verslag is tevens een interessante beschrijving van het gebouw. Een fragment (vertaald uit het Frans): '... De pastorie is een oude refuge van de Gentse Sint-Pietersabdij. Ze werd gebouwd met weinig zorg en op diverse tijdstippen vergroot. Zo is ze wel ruim, maar haar indeling bemoeilijkt ten zeerste een gerieflijke bewoning. Het niveau van de vertrekken is overal verschillend. Telkens moet men treden opklimmen en afdalen. Bij het bouwen heeft men geen zorg gedragen voor een goede constructie van de kelders. Het water van de gracht dringt er binnen, evengoed als het grondwater. Het grootste deel van het jaar staan ze dan ook onder water. Dientengevolge is de vochtigheid sinds lang in de muren van het gebouw omhooggedrongen. Ze heeft zolderingen en houtbekledingen grondig bedorven en maakt de bewoning erg ongezond. In de vertrekken waarvan de muren behangen zijn, heeft men die vochtigheid trachten te verbergen achter een linnenbekleding, die op ramen genageld is op enige afstand van de muren. De rampzalige gevolgen hiervan zijn wel niet te zien, maar toch goed waar te nemen. Een menigte ratten zit achter dat doek en dagelijks moet men de gaten dichten, die ze knagen om in het gebouw te kunnen doordringen. ...' Een echt rattenkasteel dus! In 1894 werd na lang aandringen een nieuwe pastorie gebouwd waar nu het gemeentecentrum staat, op veilige afstand van de vochtige mote. Deze pastorie deed later nog dienst als gemeentehuis, en werd in de jaren '80 vervangen door het nieuwe gebouw.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Nieuwenhovestraat</naam>
<locatie>straat op Nieuwenhove, die vroeger liep van de Deerlijkse- tot de Vichtseweg. Het deel ten zuiden van de Platanendreef werd echter in 1990 omgedoopt tot Blauwe Zwaanstraat.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Straat en wijk zijn genoemd naar de hofstede en het kasteel het Goed te Nieuwenhove. In de 15de eeuw was de hofstede het centrum van een belangrijke heerlijkheid met volledige rechtsmacht (zie ook bij Galgestraat). De eerst bekende heer was Olivier van Vichte, die het goed beheerde vanaf 1405. Maar waarschijnlijk gaat de geschiedenis van Nieuwenhove verder terug in de tijd.Mogelijk houdt het ontstaan verband met het verdwijnen van Tategem. Tategem lag in het huidige Nieuwenhove, en omvatte o.a. een kerk en een uitgestrekt bos, het Feretwoud. Het was een van de gebieden die graaf Arnulf I de Grote in 965 schonk aan de Sint-Pietersabdij van Gent. Tategem verdween reeds voor 1285 uit het bezit van de abdij. (1) Het Feretwoud verdween door ontginning in de 11de en 12de eeuw. Het is mogelijk dat Nieuwenhove de 'nieuwe hofstede' was, gebouwd na het verdwijnen van de 'oude hofstede' die bij Tategem hoorde. Het kasteel, dat een groot, halfversterkt woonhuis was, brandde volledig uit in 1799, tijdens de woelige Franse periode (2), en werd gesloopt. (3)Nu nog is de omwalde hoeve, met de grote duiventoren te bewonderen in het centrum van de parochie. Ze heeft haar ingang aan de Platanendreef.</verklaring>
<noten>(1) Het toponiem Tateghem werd in 1562 nog gebruikt in plaats van Nieuwenhove (cf. Algoet 1986). De naam Tateghem dreve kwam nog voor in 1778. Het was de toenmalige naam van het stuk van de huidige Mirakelstraat tussen de Deerlijkse- en Vichtseweg (cf. Ducatteeuw & Debrouwere 1975, p. 10). (2) Het verhaal van de verwoesting van Nieuwenhove door de Franse revolutionairen wordt verteld in van Eeckhoutte 1984, pp. 65-78. (3) Voor meer gegevens over Nieuwenhove en over de in 1975 uitgevoerde opgravingen op de hofstede verwijzen we naar Ph. Despriet, 'Nieuwenhove in Waregem', 1978.</noten>

<naam>Nieuwstraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Desselgem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Nieuwstraat is een deel van de oude heerweg die Gent met Kortrijk verbond, en liep op de droge kouterruggen langs de Leie. In Beveren-Leie werd de oorspronkelijke naam van de weg behouden. De Desselgemse straatnaam is afgeleid van de naam van de wijk rond het kruispunt van Nieuwstraat, Kasteelstraat en Leiestraat. Op dat kruispunt vestigden zich in 16de eeuw twee herbergen, De Gulden Sterre en Sinte-Hubrecht. Later kwamen daar nog enkele herbergen en kleine woningen bij, zodat een klein gehucht ontstond. In de 18de eeuw stond deze wijk bekend als Kruisstraete, later kortweg Strate, een naam die nu nog gebruikt wordt in de volksmond. In de 20ste eeuw, toen de oude weg door Strate werd heraangelegd, bedacht men de naam Nieuw-straat. Kort daarop werd Strate volgebouwd en vond het gehucht aansluiting bij het centrum van Desselgem.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Paterswegel</naam>
<locatie>doodlopende zijstraat van de Nokerseweg, op Eertbrugge</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De Paterswegel heette voor 1843 de Papenwegel, en was de weg die leidde naar een stuk bos en heide geheten Papen(heed) ('heed' = heide), oorspronkelijk Hanspaepe ('Hans' is waarschijnlijk afgeleid van 'Johannes'). Het toponiem spapen heet komt al voor in 1558 (cf. van den Hende 1958). 'Paap' is het oude woord voor 'pastoor' of 'pater'. Het perceel was eigendom van de pastoor, en de opbrengst ervan (verkregen via belastingen) was bestemd voor de armen. Waarschijnlijk werd de naam veranderd vanwege de negatieve connotatie die het woord 'paap' in de 19de eeuw gekregen had. Ook mogelijk is dat Hanspaepe was afgeleid van de eigennaam 'Johannes Depaepe', een vroegere eigenaar. De familienaam 'Depaepe' komt niet voor in de poorterlijsten van de kasselrij Kortrijk uit die periode, maar wel in een wezenregister uit 1562: 'Margaretha Spape' (cf. van den Hende 1958).</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Pijkstraat</naam>
<locatie>zijstraat van de Henri Lebbestraat, op het Gaverke, lopend langs Rijksweg 382</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straat is genoemd naar het Goet te Pijcke, gelegen tussen de Pijk- en de Aststraat. De straatnaam wordt al vermeld in 1754 (cf. Deflou). De hoeve dateert waarschijnlijk al uit de 16de eeuw, want in 1592 is er sprake van 'lande ende booschen II bunderen ghenaempt de pijcken bosschen' (cf. van den Hende). De oorsprong van 'pijke' is niet duidelijk. Letterlijk betekent het 'piek, spies'. Het woord werd ook gebruikt om een piekvormig voorwerp aan te duiden. Misschien verwijst 'pijk' hier naar 'piekvormige boom', een populier bijvoorbeeld. Nu nog wordt het woonerf gedomineerd door drie oude populieren. Veel hofsteden werden trouwens genoemd naar planten of bomen. Voorbeelden in Waregem zijn het goed ten Bossche, ter Doest (1), ter Elst, te Lepelbooms en ter Waaien (?).</verklaring>
<noten>(1) 'doest' of 'spelt' is een graansoort.</noten>

<naam>Plasstraat</naam>
<locatie>straat tussen de Vichtseweg en de Brabantstraat, in het zuidwestelijke deel van de gemeente</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De naam plasch straete kwam al voor in 1562 (cf. van den Hende). Door een ambtelijke vergissing bij het opmaken van de atlas van de buurtwegen in het jaar 1844, werd de oorspronkelijke naam Plasstraat veranderd in Plasschaertstraat. Bij de straatnaamwijziging van 1 oktober 1990 werd deze vergissing ongedaan gemaakt en kreeg de straat haar oude naam terug.Het toponiem lijkt eenvoudig, maar toch werden verschillende verklaringen gesuggereerd. Volgens de heemkundige kring (Gaver-echo 1992) de Gaverstreke verwijst de naam naar een nabijgelegen plas, aan de voet van de Wijnsberg (?), die gevormd wordt door de Goelevenbeek. Volgens van den Hende (1958) daarentegen ontleent de straat haar naam aan het feit dat ze geregeld herschapen werd in een echte modderpoel door overstromingen van de Maalbeek en de Elsbeek. Van den Hende situeert de Plasstraat wel aan andere kant van de Brabantstraat, dichter bij de Maalbeek (en het nu naamloze Elsbeekje). Voor buurtbewoners ligt de naam voor de hand. Zij weten dat vroeger de straat, ten gevolge van slechte afwatering geregeld onder water liep na een fikse regenbui.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Roterijstraat</naam>
<locatie>straat op het Gaverke, die loopt van de Gentseweg tot aan de Groene Wandeling</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De naam dateert uit 1960, en verwijst naar de grote recent afgebroken roterij die zich bevond bij het begin van de straat, op het grondgebied van Sint-Eloois-Vijve. Een 'roterij' is een plaats waar vlas 'geroot' werd. Roten is niet meer of minder dan een gecontroleerde vorm van rotten, vandaar ook de naam. Het vlas wordt geroot om de vlasvezels los te maken van de bast van de vlasstengel. De vezelbundels zitten stevig vastgekleefd met een wasachtige stof aan de buitenkant van de stengel. Zonder roten, zou men ze onmogelijk volledig kunnen loskrijgen van de houtpijp of leem.
Eerst gebeurde het roten in rootputten (zie ook bij Meersstraat), later in grote houten rootbakken of hekkens die werden neergelaten in de Leie. Het traagstromende kalkarme Leiewater was uiterst geschikt voor het rootproces. De vlasnijverheid bloeide dan ook langs haar oevers en schonk haar de troetelnaam 'the Golden River'. De hekkens werden op de oever volgeladen met vlasbundels en vervolgens in de Leie geschoven. Eenmaal in het water, werden ze verzwaard met grote stenen, zodat ze zonken tot net onder het wateroppervlak. De hekkenier had de belangrijke taak te beslissen wanneer de rootbakken terug op het droge mochten worden getrokken.
Omwille van de milieuhinder, de hinder voor de scheepvaart en het risico bij storm echter werd begin van deze eeuw overgeschakeld op warmwaterroten in roterijen. De eerste reacties waren allesbehalve enthousiast. Omdat het kunstmatig roten niet gebonden was aan de Leie, zagen de machtige Leieboeren hun monopolie op het gebruik van de rivier en de er langs gelegen meersen bedreigd. Bovendien stond het procédé nog niet op punt en was het kunstmatig gerote vlas van beduidend mindere kwaliteit. Maar toen men in de jaren 1920 het warmwaterroten onder de knie kreeg, en het protest tegen het Leieroten toenam, schakelde de streek snel over. In 1938 was het Leieroten al zo goed als verleden tijd.
Een warmwaterroterij bestaat uit een aantal betonnen rootkamers, een installatie om water op te warmen en enkele opslagschuren. De roterij in de Roterijstraat, gelegen ter hoogte van de inrit van de Carrefour-supermarkt, had 17 rootkamers. De rootkamers werden van vloer tot plafond volgestouwd met vlasbundels en vervolgens gevuld met lauw water van ongeveer 20°, om het vlas te laten weken. Na 6 tot 8 uur werd het vuile water afgelaten, en werd de rootkamer gevuld met warm water van ongeveer 32°. Dagelijks werd het water ververst. De rootduur schommelde van drie dagen voor gewoon vlas tot vijf dagen voor kwaliteitsvlas. Regelmatig werd door een controlegat in de zoldering een bundel uit de rootkamer getrokken om de rotingsgraad na te gaan. Na het roten werden de bundels op een weide te drogen gezet in de bekende 'kapelletjes'.
Het arbeidsintensieve warmwaterroten kreeg de genadeslag in de jaren 1970 door de toename van de brandstofprijzen. Vandaag de dag wordt het meeste vlas op natuurlijke wijze geroot op de vlaschaard zelf, onder invloed van zon, dauw en regen. Het zogenaamde dauwroten of veldroten is vanzelfsprekend veel goedkoper, maar duurt langer (enkele weken), houdt gezien de onvoorspelbaarheid van de Belgische zomers steeds een zeker risico in en bezorgt de vlasvezel een donkerder ('blauwe') kleur. De meeste roterijen zijn, net als het gebouw in deze straat, vervallen tot ruïnes. In Sint-Eloois-Vijve en Desselgem kregen enkele roterijen een nieuwe bestemming als woonhuis, of als fundament voor een groter gebouw.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Spitaalstraat</naam>
<locatie>landelijke weg die Spitaal doorkruist van de Deerlijkse- tot de Desselgemseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Spitaal is een verkorting van 'hospitaal', en verwijst naar de Hospitaalridders, die eeuwenlang eigenaar waren van de Sint-Janshoeve (1) en de uitgestrekte landerijen op Spitaal. De Hospitaalridders, beter bekend als de Orde van Malta, was een geestelijke ridderorde gesticht in het Midden-Oosten ten tijde van de kruistochten, die instond voor de ontvangst, huisvesting en verzorging van de kruisvaarders, vandaar hun naam. In 1530 schonk keizer Karel hen het eiland Malta, dat ze uitbouwden tot een strategisch bolwerk. De Orde was een machtige organisatie, die dankzij schenkingen onmetelijke bezittingen had verworden verspreid over heel Europa. Ze was een van de best gestructureerde organisaties in het middeleeuwse Europa, en functioneerde onafhankelijk van elk staatsbestuur of hof. De bezittingen waren ingedeeld in 8 'naties' ('langues') die verder waren onderverdeeld in 'priorijen'. Een priorij bestond uit een aantal 'commanderijen', die op hun beurt waren samengesteld uit heerlijkheden. De heerlijkheid Sint-Jan te Waregem behoorde tot de commanderij van Caestre, die deel uitmaakte van de priorij van Frankrijk, die zelf een van de drie priorijen was van de 'langue de France'.De patroonheilige van de orde was Johannes de Doper, vandaar de naam van de Waregemse heerlijkheid. (2) Het Goed te St.-Jans kende een bewogen geschiedenis. De hofstede was waarschijnlijk al voor 1312 bezit van de Orde, en behoorde daarmee tot de oudste bezittingen in Vlaanderen. In 1370 omvatte ze 28 bunder, of ongeveer 40 ha. van de beste landbouwgrond van Waregem. Ze bezat ook een uitgebreide veestapel, een eigen windmolen en een eigen kapel. Na de slag van Westrozebeke (1382), waarin de bewoners de verliezende kant hadden gekozen, werd een deel van de cijnsgronden verbeurd verklaard.Oorspronkelijk werd het Sint-Jansgoed uitgebaat door de ridders zelf. In de 14de of het begin van de 15de eeuw werd het een pachthoeve. In de 15de eeuw was de hofstede de belangrijkste van Waregem, en onderhield ze nauwe banden met o.a. het Desselgemse Munckenhof. De toenmalige pachter Pieter de Meester was de rijkste man van Waregem. Op het einde van de 16de eeuw had de hoeve zwaar te leiden onder de Spaanse oorlogen en de rebellenbendes die onze streek afschuimden. De moeilijkste periode uit haar geschiedenis kende de hoeve tussen 1695 en 1721, tijdens de oorlogen met Frankrijk. In 1721 was ze zelfs helemaal buiten gebruik geraakt, en lagen alle gronden braak.Regelmatig tijdens haar bestaan kreeg de hofstede bezoek van ridders van de commanderij van Caestre, die een uitgebreide inventaris kwamen opmaken. De pachter had de plicht de ordeleden met alle eer te ontvangen en op zijn kosten een dag en een nacht te herbergen. Het laatste visitatieverslag dateert van 1788. In 1795 werd de hoeve verbeurd verklaard door de Franse revolutionairen, zoals ook alle andere bezittingen van de Orde. (3)</verklaring>
<noten>(1) De omwalde hoeve, gelegen langs de Spitaalstraat, tussen de Achter- en de Olifantstraat. (2) De huidige Mirakelstraat, die loopt van Nieuwenhove naar Spitaal, heette tot 1990 nog de Sint-Jansweg. (3) Voor een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis en de bezittingen van de hofstede, zie Ph. Despriet, 'De Sint-Janshoeve in Waregem en de voormalige commanderije van Caestre', 1979.</noten>

<naam>Staf Stientjeslaan</naam>
<locatie>straat op het Torenhof, evenwijdig met de Oosterlaan, het sluitstuk van de ring rond Waregem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Tot 1990 heette deze straat voorlopig de Oosterlaan. Staf Stientjes was het pseudoniem van de Waregemse kunstschilder Gustaaf D'Haluin (1883-1974). Gustaaf was de zoon van Theofiel (Filie, herbergier en militant Daensist) en kleinzoon van Augustinus (Stientje) D'Haluin. In de volksmond werd hij 'Staf van Filie Stientjes' genoemd, vandaar zijn artiestennaam. Staf Stientjes volgde les aan de Waregemse tekenschool en de Kortrijkse stedelijke akademie en bij architekt C. Vanhoutte en kunstschilder Em. Vierin. Als jong schilder werd hij aangemoedigd door Emile Claus, die af en toe een borreltje kwam drinken bij vader Filie. Voor de eerste wereldoorlog kwam hij in contact met Valerius de Saedeleer die toen in Tiegem woonde. Later bouwde hij daar 'het Vossenhol', dat algauw uitgroeide tot een café-restaurant met lusthof en speeltuin. Ondertussen bleef Staf Stientjes artistiek bedrijvig, en schilderde vooral landschappen en portretten.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Stormestraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Waregem, tussen de Markt en de Westerlaan</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Vroeger was dit de Kortrijkstraat, maar in de volksmond werd ze de Kwastraat ('kwa' = slecht) genoemd, omwille van haar slechte wegbedekking. Lang klaagden de bewoners over opspattend water en slijk dat de gevels van de huizen besmeurde. De volksnaam is bewaard gebleven als naam van het winkelstraatje bij het begin van de straat, het Kwastraatje. De Stormestraat was een van de eerst bebouwde straten van Waregem, samen met de Keukeldam. Veel later pas werd de Stationsstraat volgebouwd.Voor de straatnaamwijziging van 1 oktober 1990 heette de straat nog voluit de J. Stormestraat. De naam werd gewijzigd om zowel Julius als Ferdinand Storme in ere te houden. De familie Storme hield bijna een eeuw lang de touwtjes in handen in Waregem. Ferdinand Storme was burgemeester tijdens het Hollandse bewind, tussen 1818 en 1830. Zijn zoon Julius of Jules was burgemeester tussen 1848 en 1904, 56 jaar lang dus! Zijn dochter Natalie was getrouwd met de schatrijke Felix Deruyck, weldoener, stichter van Waregem Koerse en bouwheer van het park en kasteel in het centrum van Waregem, dat in 1897 in handen kwam van baron Victor-Ferdinand Casier, die getrouwd was met Marie-Victorine Storme, de enige dochter van Jules Storme.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Vandewoestijnelaan</naam>
<locatie>straat gelegen aan de achterkant van het station, tussen de Boulezlaan en de Vijfseweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Voor de recente straatnaamwijziging heette de straat nog de K. Vandewoestijnelaan. Nu herinnert de straat zowel aan Karel Vandewoestijne als aan zijn broer Gustaaf.Karel (Gent 1878-1929) was een van de belangrijkste Vlaamse dichters. Zijn gedichten worden gekenmerkt door een hoge vormelijke perfectie en een zeldzame spiritualiteit. Twee van zijn bundels zijn Wiekslag om de kim en De boer die sterft.Gustaaf Vandewoestijne (Gent 1881-1947) woonde enkele jaren in de vroegere Villa des Roses, het huis in de ter Elststraat tegenover de Vandewoestijnelaan. Zijn broer Karel kwam er af en toe logeren. Gustaaf was kunstschilder, en behoorde tot de eerste Latemse school. Zijn schilderkunst evolueerde van het symbolisme naar het expressionisme. Hij schilderde zowel religieuze onderwerpen als portretten, landschappen en stillevens. Gustaafs zoon David was een bekend componist.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Remi Vanmeerhaeghestraat</naam>
<locatie>straat in het centrum van Nieuwenhove, langs de parochiekerk, in de buurt van het Jules De Lombaerdeplein. De straatnaam dateert uit 1960.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Remi Van Merhaeghe (spelling volgens O. Tanghe) werd geboren te Nieuwenhove op 6 februari 1869. Hij studeert aan het Sint-Amandscollege te Kortrijk en treedt op 7 september 1889 toe tot het noviciaat van Scheut. Vijf jaar later, op 22 juli 1894, wordt hij tot priester gewijd. Eind 1894 vertrekt hij voor een eerste keer naar de missie in Zuid-West Mongolië. Al in 1895 wordt hij overgeplaatst naar Hiang-ing-tze, een afgelegen missiepost op 30 uren afstand van de andere posten.Wanneer vijf jaar later de beruchte Bokseropstand losbreekt, trekt pater Van Merhaeghe zich terug in de residentie van Mgr. Hamer, die later de marteldood zou sterven. De Boksers vormden een geheim genootschap dat zich keerde tegen de vreemdelingen in China. Op bevel van Mgr. Hamer keert pater Van Merhaeghe samen met de andere missionarissen terug naar België. Maar al op 2 mei 1900 verkrijgt hij de toelating om terug te reizen. Zijn opdracht is de heropbouw van Palakai en Siao-Noor. Een speciale opdracht is het bevrijden van de christen vrouwen en kinderen die door de Boksers aan rijke moslims waren verkocht. Hij zwijkt niet voor de vele doodsbedreigingen die het werk hem bezorgt: 'De bisschop heeft mij hier gezonden. Ik blijf er en doe mijn werk van priester en missionaris. Moet ik sterven: dat de wil van God geschiede ...'.Op 13 december 1901, het feest van Sint-Lucia, vallen de moslims echter zijn residentie binnen. Ze beginnen te plunderen en vallen de paters aan. Pater Van Merhaeghe is verrast en weerloos. Bij de poort van de residentie wordt hij afgemaakt. Tien dagen later bezwijkt ook zijn confrater, pater Bongaerts aan de opgelopen verwondingen.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Oscar Verschuerestraat</naam>
<locatie>Oscar Verschuerestraat was tussen 1947 en 1990 de naam van het deel van de Stationsstraat, tussen de Olmstraat en de markt. Sinds 1 oktober 1990 is het de nieuwe naam voor de vlakbijgelegen Ballingstraat.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Oscar Verschuere was een Waregems lederhandelaar, die woonde in de vroegere Oscar Verschuerestraat. Omwille van zijn beroep reisde hij veel naar Nederland, ook tijdens de eerste wereldoorlog toen Nederland geen bezet gebied was. Op die reizen nam hij ook post mee, eerst onschuldige persoonlijke brieven, maar na verloop van tijd ook boodschappen voor het plaatselijke verzet. In 1917 werd hij, samen met René Sabbe (zie René Sabbestraat) opgepakt door de Duitse bezetter en gefusilleerd te Gent op beschuldiging van spionage.Wat de oude straatnaam betreft : in Desselgem blijft een Ballingstraat bestaan, maar toch is het jammer dat in Waregem dit historisch geladen toponiem verdwijnt. Een 'balling' of 'banneling' is iemand die bij vonnis verboden wordt binnen een bepaald gebied te verblijven. De Ballingstraat was vroeger (1) een klein weggetje dat wegleidde van de Vierschaere van Huysse (2), die gelegen was op de hoek van de huidige Olmstraat en Stationsstraat. Het was de weg die de tot ballingschap veroordeelden moesten volgen om het grondgebied van de heerlijkheid Waregem te verlaten.</verklaring>
<noten>(1) Deflou vermeldt voor den ballinckwegh als oudste bron 1758, maar ongetwijfeld is de straat ouder. (2) Een 'vierschaar' (letterlijk: 'vier scharen' of 'vier banken', opgesteld in een vierkant, meestal onder een boom) was de traditionele plaats waar recht gesproken werd. Vierscharen dateerden uit de middeleeuwen, en verdwenen samen met alle andere feodale instellingen, na de Franse Revolutie. Bij het begin van de Ballingstraat spraken de heren van Huise recht over incidenten of misdaden die zich hadden voorgedaan op dat deel van Waregem dat in hun bezit was. Een tweede Waregemse vierschaar was gevestigd bij de markt, waar nu de vluchtheuvel aan de ingang van de Keukeldam is. Daar werd rechtspraak gehouden door de heren van het Kapittel van Doornik.</noten>

<naam>Vijfseweg</naam>
<locatie>heette vroeger de Leopold III-laan. Sinds 1 oktober 1990 loopt de Vijfseweg van de Zuiderlaan tot aan de Gentseweg.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Vijve was de oude naam van de plaats waar de Vijvebeek of Gaverbeek uitmondt in de Leie. De Gaverbeek, die in de loop der tijden ook nog Grote Beek werd genoemd (omwille van haar relatief grote breedte) of Kasselrijbeek (omdat ze in onze streek de grens vormde tussen de kasselrijen van Kortrijk en Oudenaarde), ontstaat in Harelbeke, ter hoogte van het provinciaal domein De Gavers (vandaar haar huidige naam), door de samenvloeiing van vijf kleinere beken, vandaar haar oude naam Fifo of Vijve-beek. In 965 heeft een geschreven bron het over de fluviolum Uiue.De gemeentenaam Vichte is trouwens afgeleid van het germaanse Fifto, wat een diminutiefvorm of verkleinwoord is van Fifo, en dus zoiets betekent als 'vijvebeekje'.Om een onderscheid te maken tussen de twee parochies die ontstonden bij de samenvloeiing van de Gaverbeek en de Leie, werd de naam van de patroonheilige Sint-Elooi toegevoegd aan de parochie op de rechteroever, en Sint-Bavo aan de parochie aan de overkant van de Leie. Sint-Eloois-Vijve stond vroeger onder invloed van de Gentse Sint-Pietersabdij, Sint-Baafs-Vijve onder die van de Sint-Baafsabdij van Gent.</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Vijverdamstraat</naam>
<locatie>zijstraat van de Industrielaan, die begint vlakbij de grens met Anzegem, en loopt tot aan de E17. Door de aanleg van de autosnelweg werd de Vijverdamstraat afgesneden van de Kleithoekstraat.</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De straatnaam komt al voor in 1846 (cf. Deflou). Het element 'vijver' verwijst naar het oude toponiem de vijvers (1713), dat zelf een verkorte vorm was voor Motevijvers. Dit waren uitgestrekte landerijen (ca. 20 ha.), op Waregem en Anzegem, bespoeld door de Maalbeek. Ze ontleenden hun naam aan het feit dat er tal van kleine vijvertjes waren, die gevoed werden met het water van de Maalbeek. De landerijen behoorden toe aan het Anzegemse Goed te Walskerke of Goed ter Mote, vandaar 'mote-vijvers' (zie ook bij Mottestraat). Het element 'dam' verwijst naar de dam op de Maalbeek, die de watertoevoer regelde voor de watermolen van het Goed ter Mote. De Vijverdamstraat heette trouwens volgens sommige bronnen in 1884 nog de Water Molenstraet. Het molenrad is nu nog altijd te zien bij de hoeve. (1)</verklaring>
<noten>(1) cf. Coornaert, M., 'De Maalbeek en de Vijverdam in de Kleithoek te Waregem', 1981.</noten>

<naam>Waregemstraat</naam>
<locatie>straat in Desselgem, leidend van de Gentseweg naar Waregem</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De stadsnaam Waregem heeft in het verleden een aantal volkse verklaringen meegekregen. In 1963 bijvoorbeeld, gaf men de nieuwe gebouwen van het rusthuis in de Holstraat, vroeger het "Hospice St.-Joseph", de naam "'t Ware Heem", een woordspeling die door veel mensen werd geïnterpreteerd als de eigenlijke etymologie van Waregem. Veel ouder is de naamverklarende legende opgetekend en herverteld door M. van Eeckhoutte in 1901 <a href="#noten">(1)</a>. Het is een bijzonder bloederig verhaal, gesitueerd in 802:<dir>Gerard, heer van Eyne, alom gevreesd en gehaat, organiseerde op zekere dag een jachtpartij. Zijn wondermooie dochter Elza maakte van de gelegenheid gebruik om haar geliefde Frits, een eenvoudige boerenzoon, op te zoeken. Per toeval ontdekte Gerard de twee geliefden samen in het bos. In een vlaag van woede stak hij hen allebei neer met z'n zwaard, en verminkte hun lichamen. Schuimbekkend vluchtte hij het woud in. Na enige tijd ontmoette hij een kind, en vroeg "Waar ben ik hier? ... Hoe is de naam dezer heerlijkheid?". Het kind antwoordde "Waerome". Gerard, die niet begreep dat de heerlijkheid inderdaad Waerome heette, schreeuwde terug "Vuige laat, zult gij mij nog langer bespotten? ... Hoe heet dit dorp?", en het doodsbange kind antwoordde opnieuw "Waerome". Gerard was razend en vermoordde ook het kind. Op dat moment verscheen graaf War, bewoner van de burcht Gaverino en heer van Waerome ten tonele, samen met zijn jachtgezelschap. Onmiddellijk namen ze Gerard gevangen. Dan kwam de moeder van het kind op de plaats des onheils. Wanneer zij haar kind zag, greep ze Gerard naar de hals en wurgde hem. De vreselijke gebeurtenissen troffen de graaf zo zeer, dat hij weinige tijd later zelf overleed. Doch eer hij stierf, veranderde hij, om verder onheil te voorkomen, de naam van de heerlijkheid in Waringheim.</dir>De legende bevat slecht een echo van de historische waarheid. De oudste vermelding van de plaatsnaam Waregem dateert uit 992 : "... alodem suum situm in pago Curtracinse, in loco nuncupante Waringim" <a href="#noten">(2)</a>. Waringim is afgeleid van het Germaanse Waringa haim, wat 'woning van de lieden van Waro' betekende, en is dus geen aanpassing van 'waerome'. 'X-inga-haim' toponiemen (die algemeen de betekenis hebben 'woning van de lieden van X') komen voor in Vlaanderen vanaf de 5de eeuw en blijven productief <a href="#noten">(3)</a> tot de 9de eeuw. Ze zijn van Frankische oorsprong. De Franken, in onze streek de Salische Franken, leefden in kleine groepen van een dertigtal personen. Hun nederzettingen bestonden uit een hof en enkele landerijen. Waregem moet dus oorspronkelijk een kleine agrarische nederzetting geweest zijn, gesticht in de Merovingische of Karolingische periode, door een Frankische clan met aan het hoofd een zekere Waro. Van een burcht Gaverino, Frankische krijgers of graven, en jachtpartijen te paard was geen sprake.</verklaring>
<noten><ol><li>cf. van Eeckhoutte, 1984, p. 13-18.</li><li>cf. Deflou, Vol. XVI, kolom 1189</li><li>d.w.z.: worden gebruikt om nieuwe nederzettingen te benoemen.</li></ol></noten>

<naam>Zuringweg</naam>
<locatie>straat in het westen van Beveren-Leie, tussen de Grote- en Kleine Heerweg, rond de vroegere Meiweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>De bij ons meest bekende zuring-variant is Veldzuring of Rumex acetosa, ook Zurkel of Braksulker genoemd. De overblijvende plant behoort tot de familie van de Polygonaceae of Duizendknoopachtigen. Ze wordt 30 tot 100 cm hoog, en groeit in weide en bos. De familienaam Rumex betekent 'lans' of 'werpspies', en verwijst naar de spies- of pijlvormige bladeren. De soortnaam is afgeleid van het Latijnse acetum ('azijn') en duidt op de zure smaak van het blad.De frisgroene bladeren staan langs lange roodachtige, geribbelde stengels. De onderste bladeren zijn langgesteeld. De kleinere bovenste bladeren daarentegen omvatten de stengel. In het voorjaar zijn de bladeren nog smakeloos, maar geleidelijk ontwikkelt zich hun scherpe, verfrissende smaak. De lange vlezige penwortel is licht laxerend, en levert een gele verfstof. Van mei tot juli schieten tussen de bladeren lange bloempluimen op, die bestaan uit talloze groenige of roodachtige bloempjes. Ze hebben geen kroon, en staan in kransen rond de stengel. Na de bloei vouwen de kelkblaadjes zich rond de rijpende bruinachtige vruchtjes.Omwille van zijn vele toepassingen in huis en keuken werd Veldzuring ook wel Huiszuring genoemd. De lekkere frisse bladeren werden toegevoegd aan salades, soepen en sauzen, en gebruikt bij omelet, vlees, vis en gevogelte. Ze konden ook gekookt worden als spinazie. Kinderen kauwden erop om de dorst te lessen. Het bladsap was een handig huismiddeltje tegen roest-, schimmel- en inktvlekken in linnengoed, mandewerk en zilver.De bladeren zijn niet alleen lekker maar ook gezond. Ze bevatten veel kalium en vitamine C. Vers gegeten waren ze een goed middel tegen scheurbuik. Een thee van zuringbladeren vermindert koorts en werd als vochtafdrijvend middel gedronken bij sommige nier- en leverstoornissen. Een bladcompres helpt tegen acne, mondzweren, steenpuisten en ontstoken wonden. De bladeren van Krulzuring (Rumex crispus), die een golvende rand hebben, verzachten brandnetelprikken. (zie ook <a href="bloemen.html">
<naam>Lente in de straat</a>)</verklaring>
<noten>-</noten>

<naam>Zwingelweg</naam>
<locatie>straat in woonwijk in Beveren-Leie, in de driehoek gevormd door de Leiestraat, de Grote Heerweg en de Kleine Heerweg, vlakbij de Hekkenierstraat en de Hekelweg</locatie>
<x>-</x>
<y>-</y>
<verklaring>Eenmaal het vlas geroot, gedroogd en gebrakeld (of 'gebroken'), kon het gezwingeld worden. Bij het zwingelen wordt de gebroken houterige bast met grote kracht losgeslagen van de vezels. Het resultaat van het zwingelen hangt af van de kwaliteit van het roten. Wanneer het vlas te lang geroot heeft, zal een groot deel van de vezels kapotgeslagen worden. Wanneer de roottijd daarentegen te kort was, zal men er niet in slagen alle houtdeeltjes of lemen te verwijderen. Vroeger gebeurde het zwingelen manueel, met een grote houten spaan of zwingelaar. Later werden het vlas met de hand tegen de schoepen van een sneldraaiend rad, de zogenaamde stermolen gehouden, wat een bijzonder gevaarlijk werkje was. Vanaf de jaren 1920 werden de grote trommelturbines geïntroduceerd, waarin het vlas automatisch gebrakeld en gezwingeld werd.</verklaring>
<noten>-</noten>